Ai u rrit në një familje plot vlera dhe të angazhuar me diturinë fetare. Filloi në mësimin e Kuranit në moshë të hershme derisa e përfundoi memorizimin e tij në moshën tetë vjecare, si dhe mësoi përmendësh një sërë librash në lëmi të ndryshme akoma pa arritur moshën e pubertetit. Shejhu shprehet në lidhje me këtë duke thënë: Nuk fillonim studimin e një lënde pa e mësuar përmendësh fillimisht atë lëndë.
Po ashtu thotë: Në rininë time, lexoja dhe shkruaja deri në agim dhe flija vetëm pak në drekë.
Më pas ai doli nga atdheu i tij në moshën 21 vjecare emigrues për shkak të kolonizatorit francez.

Shujuhët e tij nga të cilët e mori diturinë:
1) Daja i tij shejhu Muhamed bin Ahmed bin Tekij el Ensarij, i cili njihej me nofkën:Mësuesi i fëmijëve, për shkak se ishte i përkushtuar tërësisht mësimit të fëmijëve në memorizimin e Kuranit. Tek ai mësoi Nahue dhe Sarf ( Dy degët e rregullave të gjuhës arabe)
2) Djali i xhaxhait të tij, alameja i kohës së tij, dijetari ekspert, shejhu Musa bin Kisaij el Ensarij
3) Xhaxhai i tij Muhamed bin Ahmed Bin Muhamed, i njohur me nofkën: Deti, për shkak të diturisë të tij të madhe. Tek ai mësoi lëndët e Usul Fikhut dhe të Tefsirit. Gjithashtu dëgjoi tek ai transmetimin e haditheve të librit el Mueta, Sahihun e Buhariut, Sahihun e Muslimit, dhe Sunenin e Ebu Daudit

4) Shejhu Hamud bin Muhamed, tek i cili lexoi lëndën e Usul fikhut, Tefsirit dhe Filozofisë.
Shujuhët e tij në Meke:
5) Shejhu el alameh Muhamed Abdurrazak Hamzah
6) Shejhu el alameh  muhadithi, Abdulhak el Hashimij el Hindij
7) Shejhu el alameh muhadithi Hasen el Meshat
8) Shejhu el alameh Muhamed Emin esh-Shinkitij
9) Shejhu el Arabij en-Nijanij

10)Shejhu Muhamed Emin el Xhelij
11) Shejhu Hamid el Fekij
Më pas shejhu në vitin 1371 h, iu bashkangjit Darul Ulum në Medine në degën e hadithit.
Shujuhët e shejhut në Medine:

12) Shejhu el alameh Muhamed bin Abdullah bin Mahmud el Medenij
13) Shejhu el alameh Muhamed bin Turkij en-Nexhdij, tek i cili lexoi  librin el Mueta
14) Shejhu Muhamed Hajalil en-Nexhdij
15) Shejhu, el alameh, historiani, Muhamed Hafidh bin Musa Humejd, tek i cili lexoi librin Sunenu Nesai dhe për të cilin mori dëshmi (ixhazeh)
16) Shejhu Amar el Megribij
Pavarësisht kërkimit të diturisë tek dijetarë të shumtë, ai nuk ndërpritej kurrë nga leximi i librave në shtëpi, sic tregon djali i tij AbdulEuel: Shejhu kur ishte në shtëpi, shpeshherë në kohën e drekës merrte një libër cfarëdo nga biblioteka e tij dhe ulej në sallonin e shtëpisë dhe lexonte me zë të lartë, me një melodi të vecantë, sipas metodës së vendlindjes së tij.

Disa nga shujuhët nga të cilët ka marrë dëshmi (ixhazeh):

1- El alameh muhadithi Ubejdullah Rrahmani .

2 - Shejhu Abdulhafidh  Filistini.

3 – Shejhu Kasim bin Abdulxhebar  .

4 – Shejhu el alameh Hamud Tuejxhiri.

5 – El alameh Muhadithi Abdulhak el Hashimi .
Shejhu shprehet në lidhje me marrjen e dëshmive të shumta: Unë kam marrë dëshmi në cdo fushë të diturisë, saqë dhe në inxhinieri.

Kthimi i shejhut në Meke:
Shejhu pasiqë mbaroi studimet në Darul ulum, u kthye në Meke, për tu caktuar mësues aty.
Periudha e qëndrimit të shejhut në Rijad:
Më pas shejhu kreu obligimin e haxhit dhe u caktua mësues fillimisht në Institutin Imamud-daueh në Rijad, i cili sapo ishte themeluar, ku qëndroi nga viti 1375 h deri në 1378 h, më pas u caktua profesor në Fakultetin e Sheriatit po në Rijad, ku qëndroi nga viti 1379 h deri në 1384 h.
Shejhu shprehet në lidhje me këtë dhe thotë: Ditët e qëndrimit tim në Rijad kanë qenë ditë të arta. Gjithashtu thotë: Më thoshte një shejhu im: Patjetër duhet të udhëtosh në zonën e Nexhdit, sepse të jetosh mes tyre të duket sikur po jeton mes sahabëve, për shkak të dijetarëve të shumtë aty dhe akides së pastër të tyre.

Rikthimi i shejhut në Medine:
Më pas shejhu u transferua në Medine për tu caktuar profesor në Universitetin Islamik, ku dha mësim deri në vitin 1410 h, kur doli në pension.
Kur po planifikohej themelimi i Universitetit Islamik, kishte mendime të ndryshme se në cilin qytet të vendosej dhe shejhu ishte një nga ata që i sugjeruan shejhut muftiut Muhamed bin Ibrahim Ali Shejh, që të ngrihej në Medine, saqë shejh Hamadi i tha: Në Medine ka pasur dhe më parë Universitet Islamik, ai ishte Ebu Bekri që përfaqësonte arabët, Bilali që përfaqësonte etiopiasit, Selmani që përfaqësonte persët, e kështu me rradhë.

Udhëtimet e shejhut:

Shejhu ka udhëtuar në një numër të madh vendesh të ndryshme, duke qenë kjo një nga gjërat më të dëshiruara për shejhun, saqë thoshte: E kisha vendosur që ta vizitoja të gjithë botën, deri në Kinë, por nuk mu mundësua dicka e tillë.
Shejhu ka udhëtuar në Evropë, Afrikë, Azinë Lindore, Sham, Marok, Indi, etj. Madje shejhu ka shkruar një libër të vecantë me përshtypjet dhe mbresat e tij rreth këtyre udhëtimeve, të cilin e ka quajtur: er-Rihlatul ensarijeh
Nga angazhimet e shejhut në rradhët e diturisë :
Shejhu ishte anëtar i këshillit drejtues të qendrës së studimeve kërkimore në shërbim të Sunetit Profetik dhe jetës së Profetit, që ndodhet në Medine, si dhe
ishte anëtar i bordit mbikqyrës në lidhje me cështjet e xhamisë Profetike.
Biblioteka e famshme e shejhut:
Shejhu ishte i dalluar për bibliotekën e tij personale të pasur. Fillimisht nisi themelimin e bibliotekës së tij në vitin 1367 h, duke qenë përfshirëse e të gjitha fushave dhe lëmive, por në vitin 1373 h, ia dhuroi të gjithën xhaxhait të tij, ndaj e filloi nga e para themelimin e bibliotekës së tij. Ishte i apasionuar pas librave ndaj përpiqej të blinte librat e të gjithë dijetarëve të njohur, duke e kompletuar cdo ditë e më shumë në të gjitha fushat e diturisë. Ai nuk kursehej në këtë aspekt .
Njëherë bleu librin el Kamil të ibn Adiut, në Turqi në vlerën e 1000 rijalëve, ndërkohë që rroga e tij mujore ishte 1000 rijal. Po ashtu bleu librin Tarihul Dimeshk të Ibn Asakirit për 7000 rijal.
I donte shumë librat dhe vecanërisht ato që kishin të bëjnë me fushën e akides dhe hadithit, shejhu shprehet në lidhje me këtë duke thënë: Librat për mua janë më të dashur se sa pallatet mbretërore.
Nuk kishte libër që të botohej, vecse shejhu do ishte nga të parët që do e blinte, duke pasur një lidhje të vazhdueshme dhe të fortë me botën e botimeve, si dhe sa herë që takohej me nxënësit e dijes që e vizitonin, pyetjet e para kishin të bëjnë me librat e rinj të botuar apo të recensuar, etj. Një vecori e rrallë e bibliotekës së tij ishte përkushtimi i shejhut ndaj dorëshkrimeve dhe përpjekjet e vecanta për sigurimin e sa më shumë dorëshkrimeve nga të gjitha anët e botës ku gjendeshin ato. Vetë shejhu shprehet në lidhje me këtë duke thënë: Sa herë që shihja ndonjë dorëshkrim e kopjoja. Po ashtu thotë: Kam ndenjur në bibliotekën e Xhamisë Profetike shtatë vjet duke kopjuar me dorë librat që gjendeshin aty, sepse në atë kohë nuk kishte fotokopje. Gjithashtu thotë: Unë i kam dhënë Universitetit Islamik 400 dorëshkrime, një pjesë prej tyre të kopjuara me shkrimin tim.

Librat që shejhu shkroi:
1) Belegatul Kasij ued-Danij fi teraxhim shujuh Taberanij ( Furnizmi i të afërmit dhe të largëtit në lidhje me biografitë e shujuhëve të Taberaniut)
2) Raf`ul esa anil mudtari ile ramjil xhimari bil mesa ( Largimi i sikletit nga ai që është i detyruar të gjuajë gurët (në haxh) pas perëndimit të diellit)
3) Raf`ul ishtibah an hadith men sala fi mesxhidij erbeine salah ( Sqarimi i dilemës rreth hadithit: Kush fal në xhaminë time 40 namaze)
4) Tahkikul kauli fi hadith: Men medat alejhi hamsetu eauam ue hue ganij ue lem jehuxh (Thënia vendimtare në lidhje me hadithin: Kujt i kalojnë pesë vjet dhe nuk e kryen haxhin megjithëse është i pasur)

5) Keshfus-sitri ama uerade fis-seferi ilel kabr ( Zbulimi i të vërtetës në lidhje me cfarë është transmetuar për udhëtimin tek varret)

6) el Ilan biene leamrij lejset minel ejman ( Bërja me dije se thënia: leamrij, nuk është prej betimeve) .

7) Akidetul imami Ebil Hasen el Esharij (Akideja e Imamit bul Hasen el Esharij).

8) El Exhuibetul uefijeh ala esiletil elfijeh ( Përgjigjet e plota rreth pyetjeve në lidhje me librin El Elfijeh).

9) Fet-hul uehab fijmen ushtuhira minel muhadithine minel elkab ( Suksesi nga Dhuruesi në lidhje me sqarimin e atyre muhadithëve që kanë qenë të njohur me nofka)
10) It-hafu dheuij er-rusuh bimen urife bit-tedlisi minesh-shujuh (Dhurata për të specializuarit, në lidhje me dallimin e atyre shujuhëve që njihen për tedlis)
11) Janiuth-themer fi mustalahi ehlil ether ( Vjelja e fryteve në lidhje me terminologjinë e dijetarëve të hadithit)                                                            (Ky libër së shpejti do jetë i gatshëm për lexuesin shqiptar)

12) Tuhfetul kariu biesanidel ensarij (Dhuratë lexuesit, zinxhirët e transmetimit të Ensariut).

13) Teufikul Barij fir-radi alel Gumarij (Suksesi i Krijuesit në kundërpërgjigjen ndaj Gumarit).

14) Tehkiku dhejlid-diuan lidh-Dhehebij ( Recensimi i shtojcës së librit ed-Diuan të imam Dhehebiut) .

15) Tehkiku Diuani ed-duafa lidh-Dhehebij (Recensimi i librit Diuanud-Duafa të  imam Dehebiut).
16) Tuhfetus-sail an saumil murdi uel hamil ( Dhuratë pyetësit në lidhje me agjërimin e shtatëzënës dhe gjidhënëses)
17) Sebilu er-rushdi fi tahrixhi ehadithil Bidajeti Ibn Rushd (Rruga e drejtë në verifikimin e haditheve të librit El Bidajeh të Ibn Rrushdit)
Shejhu ka marrë pjesë së bashku me Ibn Kasimin në përmbledhjen e fetvave të Ibn Tejmijes në librin Mexhmual Fetaua

Nxënësit e shejhut:
Shejhu padyshim ka një numër të madh nxënësish, saqë konsiderohej profesori simbol në Universitetin Islamik për shkak të kohës së gjatë dhe të pandërprerë në mësimdhënie.
Nga nxënësit e shejhut përmendim:
1) Atijeh Muhamed Salim
2) Bekr Ebu Zejd
3) Rabia bin Hadij el Medkhalij
4) Salih Ali Shejh
5) Ali bin Nasir Fakihi
6) Salih bin Sad es-Suhejmij
7) Umer bin Hasen Felateh
8) Uesijullah Abasij
9) Abdullah Xhibrini
10) Abdurrazak Bedr
11) Mehfudhu Rahman Zejn
12) Musaid er-Rashid
13) Alij bin Hasen el Halebi

14) Felah bin Ismail
15) Basim Xheuabirah
Nga këshillat dhe thëniet e tij të arta:
Sa shumë është shkruar dhe sa pak po lexohet.
Kam vënë re se nxënësit e dijes në këtë kohë nuk studiojnë sëbashku (të ripërsërisin, rikujtojnë, ndihmojnë njëri tjetrin në kërkim)
I drejtohej nxënësve të dijes: Merrni librin Adabus-sami` uel mutealim (Edukata e nxënësit të dijes) të Ibn Xhemeah dhe lexoni cdo ditë një kapitull prej tij.
Mos lexoni shumë në librat që kanë mendime të largëta nga e vërteta dhe  vecime (pra që ka rënë ndesh me pjesën dërrmuese të dijetarëve apo me të gjithë ata)
Sot nxënësit e dijes i ka mashtruar armiku kafir duke i larguar nga kërkimi i diturisë me përkushtim, ndërkohë që ata sot më shumë se kurrë e kanë detyrë të kërkojnë diturinë me zell.
Në lidhje me gratë thoshte: Në kohën tonë janë dalluar për zell, aktivitet në davet dhe gatishmëri për studim të diturisë.
Në lidhje me davetin thoshte: Është një fushë që nuk duhet të përfshihet në të përvecse atyre që janë të ditur.
Në lidhje me dijetarët thoshte: Dijetarët duhet tu flasin njerëzve aq sa kuptojnë dhe të mos i fusin nëpër qorrsokaqe.
Në lidhje me xhematin ihuanul muslimin thoshte: Mos iu afroni atyre, sepse i gjithë kapitali i tyre janë vetëm hamendësimet  dhe dilemat.
Thoshte: Kjo kohë është koha e paqartësisë dhe dyshimeve, sidomos pas fitnes që ndodhi në Meke, ndaj unë veproj sipas hadithit të dobët: “Ruajuni nga njerëzit nëpërmjet paragjykimit” dhe tregohem i rezervuar nga shumë njerëz të kësaj kohe dhe në mënyrë të vecantë të rinjtë.
Thoshte në lidhje me atë që sot emërtohet si Rigjallërim, Rizgjim : Ky nuk është rigjallërim por shkujdesje nga kërkim i diturisë.

Vdekja e shejhut:
Shejhu u sëmur natën e 23 të Ramazanit të vitit 1417 h dhe vazhdoi t`i rëndohej sëmundja derisa i erdhi exheli në datën 21/6/1418 h.
Namazi i xhenazesë iu fal në Xhaminë Profetike pas namazit të ikindisë, në të njëjtën ditë të vdekjes, në praninë e një numri të madh dijetarësh dhe dashamirës të Sunetit, gjykatësish, njerëzish me poste, profesorësh të të gjitha kategorive, nxënësish të dijes, duke qenë një nga shembujt që i përfshin thënia e imam Ahmedit drejtuar bidatcinjve: Dita dalluese mes nesh e jush është dita kur të na falet xhenazeja.

Allahu e mëshiroftë shejhun dhe e strehoftë në xhenetet e Tij të begata, e lusim Allahun të na bëjë dobi me diturinë që la pas.
Marrë nga Përmbledhja e Biografisë së muhadithit Hamad el Ensarij, shkruar nga AbdulEuel bin Hamad el Ensarij dhe nga biografia e shkruar nga Ebu AbdulHalik Eshraf

Përktheu:  Shuajb Rexha

Ai quhet Muhamed Eman bin Alij Xhamij, me nofkën Ebu Muhamed. Ai lindi në Etiopi, në vitin 1349 h, në krahinën Herar, në fshatin Tugatab.
Shejhu u rrit në fshatin e lindjes ku dhe mësoi Kuranin. Pasiqë e përfundoi memorizimin e tij, filloi të mësonte në librat e fikhut sipas medhhebit të imam Shafiut. Gjithashtu mësoi gjuhën arabe në fshatin e tij tek shejhu Muhamed Emin el Herarij. Më pas e braktisi fshatin e tij dhe kërkoi diturinë në zona të tjera, ku u njoh me shokun, kolegun dhe mikun e tij Abdulkerimin, me të cilin më pas emigruan në Arabinë Saudite. Ata studiuan tek shejhu Musa librin Nedhmuz-zebed të Ibn Raslanit, më pas librin el Minhaxh tek shejhu Ebadir,si dhe disa lëndë të tjera. Dëshira e zjarrtë për të vizituar vendin e shenjtë, Meken, për të kryer haxhin dhe për të nxënë dituri, i bëri ata që të dalin nga Etiopia drejt Somalisë, nëpërmjet detit kaluan në Aden( qytet në Jemen), rrugë gjatë së cilës u përballën me vështirësi dhe rreziqe të shumta. Më pas në këmbë udhëtuan drejt qytetit Hudejda ( në Jemen), ku agjëruan muajin e Ramazanit dhe më pas u drejtuan për në Arabinë Saudite, duke kaluar nëpër qytetin Samitah, Ebu Arish, dhe më pas morën leje për të hyrë në Meke si haxhinj. I gjithë ky udhëtim është zhvilluar në këmbë. Në Jemen, disa njerëz ua kishin tërhequr vërejtjen të ishin të kujdesshëm mos të ndikoheshin nga thirrja selefije që ata e emërtonin: uehabijeh.
Në Arabinë Saudite, pasiqë kreu haxhin (viti 1369 h) shejhu u angazhua me kërkimin e diturisë në xhaminë e shenjtë të Mekes në tubimet e ndryshme të shumta të diturisë që organizoheshin në të.
Aty përfitoi dituri nga shujuhët e mëposhtëm: Abdurrazak Hamzah, Abdulhak el Hashimij, Muhamed Abdullah es-Sumalij, etj. Gjatë qëndrimit në Meke u njoh me shjehun Abdulaziz bin Baz duke qenë bashkëshoqëruesi i tij në udhëtim drejt Rijadit me rastin e hapjes së Institutit të Diturisë, në fillimet e viteve 70 h. Ai gjatë studimeve atje, ishte koleg me shejhun Abdulmuhsin el Abad dhe shejhun Alij bin Muhene el Kadij. Gjithashtu nuk iu nda mexhliseve të diturisë në Rijad, që organizoheshin nëpër xhamia. Ai u ndikua së tepërmi nga muftiu i nderuar, el alameh, Muhamed bin Ibrahim Ali shejh. Për njëfarë kohe të konsiderueshme ishte i pandashëm nga mësimet e shejhut Abdurrahman el Ifrikij,dhe shejhut Abdulaziz bin Baz, duke përfituar nga ky i fundit dituri të madhe dhe morale të larta. Gjatë qëndrimit në Rijad mori dituri tek shejhu Muhamed Emin esh-Shinkitij dhe tek shejhu Hamad el Ensarij. Në mënyrë të vecantë ishte i ndikuar dhe nga shejh Abdurrazak Afifi, saqë i përngjante në mënyrën e mësimdhënies, po ashtu përfitoi dhe u ndikua nga shejhu Abdurrahman bin Nasir es-Sadij, megjithëse jo nëpërmjet mësimit direkt tek ai por nëpërmjet korrespondencës së vazhdueshme mes tyre. Ka studiuar edhe tek shejhu Muhamed Halil Herras dhe Abdullah Karauij.
Në aspektin e studimeve zyrtare, kreu të mesmen në Institutin e Diturisë në Rijad, më pas fakultetin e sheriatit në vitin 1380 h, më pas magjistraturën në universitetin e Benxhabit (Pakistan), më pas mori doktoraturën në Darul Ulum në Kajro.
Pozita e tij në rradhët e njerëzve të dijes dhe lavdërimet e dijetarëve për të:
Ai gëzonte respekt dhe vlerësim në rradhët e njerëzve të dijes, duke merituar vetëm fjalë të mira dhe vlerësime pozitive superlative. Niveli i besueshmërisë në diturinë dhe akiden e tij ishte i lartë që në kohën kur ishte nxënës në Rijad, duke mos kaluar pa u vënë re nga shejhu i tij Abdulaziz bin Baz, në përkushtimin dhe sakrificën e tij, i cili e propozoi atë tek shejhu Muhamed bin Ibrahim që ta emëronte mësues në Institutin e Samitas në krahinën e Xhazanit. Më pas kur u hap Universiteti Islamik në Medine, u zgjodh nga shejhu Abdulaziz bin Bazi, për të qenë profesor aty, dhe sic dihet ky Universitet është themeluar për përhapjen e akides selefije, gjë që tregon për pozitën e shejhut dhe besueshmërinë që gëzonte në aspektin e akides dhe diturisë që posedonte. Fillimisht dha mësim në shkollën e mesme, më pas në Fakultetin e Sheriatit.
Thëniet e dijetarëve dhe vlerësimet e tyre rreth tij:
Muftiu, shejhu Abdulaziz bin Baz, në letrën e shkruar me nr 64 të datës 9/1/1418 h, shprehet në lidhje me shejh Muhamed Eman el Xhamij, duke thënë:
Ai është i mirë njohur tek unë për dituri ,vlera,akide të saktë, angazhim aktiv në davet dhe tërheqjen e vërejtjes nga bidatet apo devijimet. Allahu e faltë dhe e strehoftë në xhenetet e begata, ia përmirësoftë pasardhësit e tij dhe e lusim që të na bashkojë me të në vendbanimin e paqes, vërtetë Ai është Dëgjues, që i përgjigjet lutjes.
Shejhu Salih bin Feuzan al Feuzan në letrën e shkruar me datë 3/3/1418 h me titull: Shejhu Muhamed Eman sic e kam njohur, thotë:
Vërtetë, kërkuesit e diturisë dhe bartësit e diplomave të larta janë të shumtë, por ata prej të cilëve përfitohet realisht, janë të pakët dhe shejh Muhamed Eman el Xhamij bën pjesë tek ai numër i rrallë dijetarësh të cilët e kanë sakrifikuar veten duke vënë diturinë dhe mundin e tyre në shërbim të dobisë së muslimanëve dhe orientimit të tyre. Ai e bënte këtë nëpërmjet mësimdhënies në Universitetin Islamik, në Xhaminë Profetike, si dhe në udhëtimet e shumta të tij në vende të ndryshme brenda dhe jashtë mbretërisë, ku organizoheshin ligjërata dhe kurse fetare, duke thërritur në teuhidin e pastër, duke këshilluar të rinjtë që t`i përmbahen menhexhit të selefëve, duke ua tërhequr vërejtjen nga parimet e gabuara dhe ideologjitë e devijuara. Kush nuk ka arritur ta njohë personalisht, le ta njohë nëpërmjet librave të tij të dobishëm dhe kasetave të shumta të cilat shprehin vetëm një pjesë nga dituria e shumtë që ai posedonte.
Shejhu el alameh Abdulmuhsin elAbad ka thënë:
Unë e kam njohur shejhun Muhamed Eman el Xhamij që kur ishte nxënës në Rijad, më pas profesor në Universitetin Islamik në Medine. E kam njohur për besim të pastër dhe drejtim të shëndoshë. Kishte një përkushtim të vecantë në sqarimin e akides së selefëve dhe tërheqjen e vërejtjes nga bidatet, gjë të cilën e bënte në mësimet, ligjëratat dhe shkrimet e tij. Allahu e faltë, e mëshiroftë dhe strehoftë në xhenetet e begata.
Shejhu Muhamed Abdul uehab el Bena ka thënë:
Ai ishte në nivelin më të kënaqshëm në aspektin moral, në akiden e saktë dhe mirësjellje me njerëzit. Allahu e faltë, e mëshiroftë dhe strehoftë në xhenetet e begata, ashtu sic e lusim që të na bashkojë me të, vëllezër përballë njëri tjetrit të ulur në frone.
Shejhu Muhamed bin Alij Thanij në letrën e shkruar me datë 4/1/ 1417 ka thënë:
Shkëlqesia e tij është dijetar selefij i cilësisë më të lartë, i dhënë me mish e me shpirt pas davetit, me një angazhim aktiv nëpërmjet ligjëratave nëpër xhamia apo simpoziumeve të ndryshme brenda dhe jashtë mbretërisë. Ai ka një sërë librash dhe shkrimesh në akide dhe fusha të tjera. Allahu e shpërbleftë me të mira dhe ia shtoftë shpërblimin në Ahiret.
Shejhu Umer Muhamed Felateh (Allahu e mëshiroftë) mësues në Xhaminë Profetike, në letrën e shkruar me datë 7/2/1417 h ka shprehur:
Ai ishte i ciltër në atë që thoshte, i dedikuar me përkushtim rrugës së ehlu sunetit, njeri me vullnet të fortë, thirrës tek Allahu me fjalët dhe veprat etij. E kishte gjuhën të ndershme, potent në sqarimet etij, zemërohej menjëherë nëse shkeleshin dispozitat fetare. Për atë më së miri flasin mësimet e dhëna në Xhaminë Profetike, shkrimet e shkruara prej tij dhe udhëtimet e shumta në vende të ndryshme, në të cilat unë kam qenë bashkëshoqërues me të dhe e vlerësoj si mik të mirë. Ai gjithashtu ishte shoqërues i shejhut el alameh Muhamed Emin esh-Shinkitij, duke qenë bashkëudhëtar i mirë dhe vërtetë një burrë i palëkundur nga e vërteta, që nuk i mbante anën njeriu, as nuk shtirej dhe as nuk polemizonte. Nëse kishte argument për atë që thoshte, e kumtonte atë, e nëse bindej për të kundërtën e mendimit të tij tërhiqej dhe i përmbahej të vërtetës, tamam ashtu sic duhet ë jetë sjellja e besimtarëve. Unë e kam Allahun dëshmitar se shejhu ka dhënë shumë në shërbim të fesë dhe në përhapjen e Sunetit. Ai u përball me lëndime të shumta dhe kurthe e intriga nga më të ndryshmet, por asgjë nga këto nuk e zmbrapsën atë deri në vdekje. Fjala e tij e fundit nga kjo dunja ishte Lailahe ilallah Muhamedun Rasulullah.
Disa nga librat që la pas:
1)Es-Sifatul ilahijeh fil kitabi ues-suneti en-nebeuijeh (Cilësitë e Allahut në Kuran dhe Sunet)
2)Eduan ala tarikid-daueti ilel islam( Hedhje dritë mbi rrugën e thirrjes në islam)
3)Mexhmua rasailil xhamij( Përmbledhje broshurash në fushën e akides dhe Sunetit)
4) el Muhadaratu ed-difaijeh anis-suneti el muhamedijeh ( Ligjërata mbrojtëse e Sunetit Profetik)
5)Hakikatu ed-dimukratijeh ue eneha lejset minel islam (Realiteti i demokracise dhe fakti që ajo nuk ka të bëjë me islamin)
6)Hakikatu esh-shura fil islam( Realiteti i konsultimit në islam)
7) el Akidetul islamijeh ue tarijhuha (Akideja dhe historiku i saj)

Disa nga nxënësit e tij më të njohur:
Një njeri me këtë pozitë dhe me një mund të madh në fushën e davetit, brenda territorit të Arabisë Saudite dhe jashtë saj, padyshim që kishte një numër të madh nxënësish që nuk mund të përmenden të gjithë, por nga më të njohurit e kohës përmendim:
1)Shejhu muhadithi el alameh Rabia bin Hadij el Medkhalij
2) Shejhu el alameh Bekr Ebu Zejd
3) Shejhu el alameh Zejd bin Hadij el Medkhalij
4) Shejhu Alij bin Nasir el Fakihu (Profesor në Universitetin Islamik dhe mësues në xhaminë profetike)

5) Muhamed Hamud el Uailij (Profesor në Universitetin Islamik dhe mësues në xhaminë profetike)

6) Shejhu muhadith AbdulKadir es-Sindij
7) Shejhu Salih bin Sad es-Suhejmij (Profesor në Universitetin Islamik dhe mësues në xhaminë profetike)

8)Shejhu Ibrahim er-Ruhejlij (Profesor në Universitetin Islamik dhe mësues në xhaminë profetike)
9) Shejhu Salih er-Rifaij
10) Shejhu Felah Ismaili (Profesor në Universitetin e Kuvajtit)
11) Shejhu Felah bin Thanij (Profesor në Universitetin e Kuvajtit)

Disa nga cilësitë më të spikatura në moralin e tij:
a) Ishte këshillues i sinqertë, duke sakrifikuar jetën e tij në përhapjen dhe sqarimin e akides selefije, nëpërmjet librave, mësimdhënies, ligjëratave të ndryshme dhe kundërpërgjigjeve ndaj atyre që gabojnë, gjithmonë duke qenë i dalluar për drejtësinë e tij në kundërpërgjigje, larg fanatizmit dhe tekave.
b) Njihej për përzierjen e tij të pakët me njerëzit,përvecse në të mira, ai e ruante kohën dhe jetën e tij, dilte për në punë, kthehej në shtëpi, dilte për në xhaminë profetike për të dhënë mësim pas ikindie ose pas akshami ose pas jacie ose pas sabahu. E gjithë kjo vazhdoi deri në shtratin e vdekjes.
c) Ndershmëria dhe pastërtia e gjuhës së tij. Nuk e kishte zakon që të ofendonte apo të përgojonte dhe as nuk lejonte që dikush të përgojohej në praninë e tij dhe as nuk lejonte që të përmenden në praninë e tij të metat e të tjerëve dhe të transmetohen fjalë. Nëse i thuhej se dikush kishte rënë në gabim atëherë ai kërkonte kasetën ose librin ku ndodhej fjala e pretenduar , ashtuqë ta lexojë ose dëgjojë, e nëse bindej që aty ka gabim ndërmerrte mënyrën e duhur për të këshilluar.
d) Urtësia dhe falja e tij. Ai sa herë që përballej me lëndime, intriga, kurthe, dhe sprova, përgjigjej me urtësi dhe falje. Nganjëherë i vinte ndonjë nga ata që e ofendonin , e përbaltnin dhe shpifnin për të, duke i kërkuar falje dhe shejhu i përgjigjej: Shpresoj që askush mos të hyjë në zjarr për shkakun tim. Ai ua bënte hallall të gjithëve dhe thoshte: Nuk është e nevojshme që të vijnë tek unë të më kërkojnë falje sepse unë ua kam bërë hallall të gjithëve, madje kërkonte nga njerëzit që ta komunikonin këtë nga ai tek të gjithë.
e) Ai përkujdesej dhe interesohej për nxënësite tij, duke mos mbaruar kontakti i tij me ta me mbarimine mësimit, por merrte pjesë në ceremonitë e tyre, pyeste rreth gjendjes së tyre, përpiqej të këshillonte në shërimin e problemeve familjare të tyre. Ai shpenzonte pasurinë e tij për ta dhe shfrytëzonte personalitetin e tij për të ndërhyrë në ndihmesë të tyre, gjë e kjo e cila linte ndikim të madh tek nxënësit dhe që u ndje shumë pas vdekjes së tij.
Vdekja e tij:
Në fund të jetës ai u sprovua me një sëmundje të rëndë e cila e mbajti në shtrat për rreth një vit, megjithatë ai ishte durimtar. Në mëngjesin e ditës së mërkurë të datës 26 Shaban të vitit 1416 h, ai e dorëzoi shpirtin e tij tek Krijuesi. Iu fal namazi i xhenazes pas namazit të drekës me praninë e një numri të madh dijetarësh, gjykatësish dhe nxënësish diturie, etj dhe u varros në varrezën Bekie të Medines. Me vdekjen e tij u krijua një boshllëk në rradhët e dijetarëve. E lusim Allahun që ta mëshirojë shejhun dhe ta zëvendësojë boshllëkun e lënë prej tij, me dijetarë të tjerë pasues.

Marrë nga botimet e shtëpisë botuese el Furkan

Përktheu: Shuajb Rexha

Kam lindur pas namazit të jacisë, natën e dielë të datës 3 Ramazan të vitit 1353 h, në qytetin Zulfij, e cila ndodhet në veri të kryeqytetit Rijad.

Kam mësuar shkrimin dhe leximin tek Shkruesit¹, tek mësues të nderuar të cilët janë: Abdullah bin Ahmed el Muni`, pas tij Zejd bin Muhamed el Munifij, më pas Abdullah bin Abdurrahman el Gajth, tek i cili kam përfunduar leximin e Kuranit, më pas tek Falih er-Rumij gjatë kohës që u hap shkolla e parë fillore. Më pas gjatë periudhës së shkollës fillore kam mësuar tek shejhu Hamdan bin Ahmed el Batil librin er-Rahabijeh në lëndën e trashëgimisë dhe librin el Axhrumijeh në lëndën e gjuhës.

Në vitin 13471 h e kreva shkollën fillore, më pas në vitin vijues u regjistrova në Institutin e Dijes në Rijad, më pas në fakultetin e Sheriatit po në Rijad. Gjatë vitit të fundit të universitetit, u caktova mësues në Institutin e Dijes në qytetin e Burejdes, më saktë në datë 13/5/1379 h. Në përfundim të atij viti akademik u ktheva në Rijad për të kryer provimin përfundimtar të fakultetit, ku Allahu më nderoi duke më mundësuar që të isha më i miri i grupit tim tim prej 80 nxënësish, që përfaqësonin brezin e katërt të dalë nga fakulteti i Sheriatit, njëkohësisht isha më i miri i tre viteve rradhazi në fakultet. Në vitin 1380 h u caktova mësues në Institutin e Dijes në Rijad.

Gjatë kohës së studimit tim në Institutin e Dijes në Rijad dhe fakultetin e Sheriatit, më është dhënë mundësia të mësoj nga një numër i madh dijetarësh të nderuar, ku nga më të njohurit e tyre ishin:

Shejhu Abdulaziz bin Abdullah bin Baz

Shejhu Muhamed el Emin Shinkiti

Shejhu Abdurrezak Afifi

Shejhu Abdurrahman el Ifrikij

Shejhu Abdullah bin Salih el Hulejfi, Allahu i mëshiroftë.

Me themelimin e universitetit Islamik në Medine, Allahu më nderoi duke më mundësuar që të jem ndër ata që zgjodhi shejhu Muhamed bin Ibrahim Ali Shejh, për të punuar aty si mësues. Fakulteti i parë i ngritur ishte fakulteti i Sheriatit, në të cilën filloi mësimdhënia për herë të parë ditën e dielë me datë 2/6/1381 h. Ishte mirësi prej Allahut që unë isha i pari që dhashë mësim në atë ditë të shënuar. Që nga ajo datë dhe deri më sot ( vera e vitit 1427 h) unë kam punuar si profesor dhe vazhdoj akoma, duke kaluar në mësimdhënie në Universitetin Islamik 46 vite. Në datën 30/7/ 1393 h, u caktova në postin e zëvendës rektorit të Universitetit islamik, i përzgjedhur nga vetë mbreti Fejsal, Allahu e mëshiroftë, ndërmjet tre kandidaturave të propozuara nga shejhu Abdulaziz bin Baz, i cili në atë kohë ishte rektor i Univesitetit. Ndoshta kjo përzgjedhje kishte të bënte me faktin që unë punoja aty në universitet. Këtë post e mbajta për gjashtë vjet, deri në 26/10/1399, nga i cili u largova pas një këmbënguljeje të gjatë time për tu liruar prej tij. Në dy vitet e para të këtij posti, isha përgjegjësi kryesor për mbarëvajtjen e universitetit. Gjatë atyre gjashtë viteve nuk kam munguar asnjë herë nga mësimdhënia dy herë në javë në vitin e katërt në fakultetin e sheriatit. Gjatë asaj kohe, me mirësinë e Allahut, më pas me përpjekjet këmbëngulëse të shejhut të nderuar Abdulaziz bin Bazit dhe të miat, u bë e mundur të realizohej themelimi i departamentit të studimeve pasuniversitare në dy shkallët e saj magjistraturë dhe doktoraturë. Gjithashtu u themelua fakulteti i Kuranit, ai i hadithit, i gjuhës arabe dhe u ngrit shtypshkronja e universitetit.

Kam filluar mësimdhënien në xhaminë profetike në muajin Muharrem të vitit 1406 h. Para këtij viti jepja mësim aty vetëm në sezonin e haxhit për haxhinjtë. Që nga ajo kohë(kur fillova mësimdhënien e rregullt) dhe deri në verën e vitit 1427 h, kam përfunduar së shpjeguari Sahihun e Buhariut, Sahihun e Muslimit, Sunenin e Nesaiut, Sunenin e Ebi Daudit dhe tre të katërtat e Sunenit të Tirmidhiut. Mësimi në xhami zhvillohet ndërmjet akshamit dhe jacisë, gjashtë netë në javë, ndërsa në periudhat e pushimeve dhe sezoneve akademike, mësimdhënia pezullohet për shkak se shumica e nxenësve pjesëmarrës në mësim janë studentë të Universitetit Islamik

Udhëtimin tim të parë jashtë qytetit Zulfij, e kam pasur për haxh në Meken e nderuar, në vitin 1370 h, ndërsa në fund të vitit vijues kam udhëtuar për në Rijad në kërkim të diturisë, në Institutin e Dijes.

Unë i kam ruajtur fletorete shënimeve të shkollës në të gjitha etapat e saj, duke filluar që nga klasa e tretë fillore. Libri i parë në bibliotekën time personale ka qenë, një kopje nga libri Bulugul meram të Hafidh Ibn Haxher el Askalanit, të cilin ekisha blerë para se të hyja në shkollë fillore, në të cilën është e shënuar me shkrimin tim data 6/1/1368 h.

Më kanë arritur fletushka të shkruara në internet, të cilat përshkruajnë situata të ndryshme zuhdi rreth meje, të cilat nuk kanë bazë në realitet, thënësi i atyre fjalëve ka shprehur dicka për të cilën nuk ka dituri. Allahu është Udhëzuesi në rrugën e drejtë.

E lus Allahun që të na japë sukses për vepra që bëjnë të mundur lumturinë e dunjasë dhe botës tjetër. O Allah ma përmirëso fenë time që është kapitali im, ma përmirëso dunjanë time në të cilën unë jetoj, ma përmirëso përfundimin në botën tjetër, bëje jetën time shtim në cdo të mirë dhe bëje vdekjen time rehatim nga cdo e keqe.

Këtu mbaron fjala e shejhut rreth vetes, e marrë nga parathënia e vëllimit të parë fq 6-9 të përmbledhjes voluminoze të librave të shejhut.

Mëposhtë do rendisim librat e shkruar nga shejhu, të ndarë sipas fushave:

Në fushën e lëndëve që kanë të bëjnë me Kuranin:

1) Ajatun muteshabihatu elfadhi fil Kur`ani ue kejfe et-temjizu bejneha (Ajete me fjalë të ngjashme në Kuran dhe si mund të bëhet dallimi mes tyre)

2) Min kunuzil Kur`anil Kerim (Nga thesarete Kuranit fisnik)

Në fushën e lëndëve që kanë të bëjnë me hadithin:

3) Fet-hul kauijil metijn fi sherhil erbein ue tetimetil hamsijn (Suksesi nga I Plotfuqishmi për shpjegimin e dyzet haditheve dhe shtojcën plotësuese)

4) Ishrune hadithen min Sahihil Buharij, dirasetu esanijdiha ue sherhu mutuniha (Njëzet hadithe nga Sahihu i Buhariut, studimi i zinxhirëve të transmetimit dhe shpjegimi i teksteve të tyre)

5) Ishrune hadithen min Sahihil Muslim, dirasetu esanijdiha ue sherhu mutuniha (Njëzet hadithe nga Sahihu i Muslimit, studimi i zinxhirëve të transmetimit dhe shpjegimi i teksteve të tyre)

6) Sherhu hadithi Xhibril fi talijmid-din (Shpjegimi i hadithit të Xhibrilit rreth mësimit të fesë, i cili gjendet i botuar në shqip nën titullin: Erdhi t`u mësojë fenë tuaj)

7)Ixhtinauth-themer fi mustalahi ehlil ether (Vjeljae frutave në lidhje me terminologjinë e pasuesve të transmetimeve)

8) Dirasetu hadith: “ Ned-darallahu imraen semia mekaletij”, riuajeten ue diarjeh ( Studimi i hadithit: “ Allahu e hijeshoftë dhe ndricoftë atë person që e dëgjon thënien time”, në aspektine transmetimit dhe kuptimit që ai bart)

9) Kejfe nestefidu minel kutubil hadithijeti es-siteh ( Si të përfitojmë nga gjashtë librat bazë të hadithit)

Në fushën e akides:

10) Katful xhenad-danij sherhu mukadimeti risaleti Ibn Ebi zejd el kajrauanij ( Vjelja e frutave të pjekura në lidhje me shpjegimin e parathënies të librit të Ibn Ebi Zejd el Kajrauanij)

11) Akidetu ehlis-suneh uel xhemah fis-sahabetil kiram (Besimi i ehlu sunetit dhe xhematit në lidhje me sahabët e nderuar)

12) Et-Tehdhiru min tadhimil athari gajril meshruah (Tërheqja e vërejtjes nga madhërimi i gjurmëve të popujve të maprshëm, si dicka e paligjëruar)

13) el Hathu ala itibais-suneh uet-tehdhiru minel bidei ue bejani hatariha (Nxitja për pasimine Sunetit dhe tërheqja e vërejtjes nga bidatet dhe sqarimi i rrezikut të tyre)

14) Mukamidetun ue talikat ala tethiril i`tikad ue sherhis-sudur lis-san`anij uesh-sheukanij ( Parathënie dhe shënime rreth librit: Pastrimi I besimit I San`anit dhe librit: Hapja e zemrave të Sheukanit)

15) Akidetu ehls-suneh uel ether fil mehdijil muntedhar (Besimi I ehlu sunetit dhe there’ve në lidhje me Mehdiun e shumëpritur)

Në fushën e fikhut:

16) Sherhu shurutis-salah ue arkaniha ue uaxhibatiha (Shpjegimi i kushteve të namazit, shtyllave dhe vaxhibeve të tij, të shejhul islamit Muhamed bin Abduluehab)

17) Sherhu kitabi adabil meshji iles-salah (Shpjegimi i librit: Edukata e vajtjes për në namaz, libër ky i cili përmbledh dispozita rreth namazit, zekatit, agjërimit, të shejhul islamit Muhamed bin Abduluehab)

18) Menhexhu shejhil islam Muhamed bin Abduluehab fit-te`lif (Metodologjia e shul islamit Muhamed bin Abduluehab në shkrimin e librave)

19) Ehemijetul inajeti bit-tefsiri uell hadithi uel fikh (Rëndësia e angazhimit me studimin e tefsirit, hadithit dhe fikhut)

Në fushën e edukatës, këshillave, moralit dhe biografive:

20) Min ahlakir-rasulil kerim (Nga moralet e Profetit fisnik salallahu alejhi ue selem)

21) Fadlus-salati alen-nebij ue bejani manaha ue kejfijetiha ue shej`in mima ul-life fijha (Vlera e salavateve ndaj Profetit salallahu alejhi ue selem, sqarimi I kupimit të salavatit, formës së tij dhe dicka rreth librave të shkruar për salavatet)

22) Fadlu ehlil bejti ue mekanetuha inde ehlis-suneti uel xhemah ( Vlera e familjes profetike dhe pozita që ata gëzojnë tek ehlu suneti dhe xhemati)

23) Thelathu kelimatin fil ihlasi uel ihsani uel iltizami bish-sheriah (Tre fjalë rreth sinqeritetit, bamirësisë dhe përmbajtjes së ndaj dispozitave të sheriatit)

24) Etherul ibadeti fi hajatil muslim (Ndikimi që adhurimi ka në jetën e muslimanit)

25) El ibratu fi shehris-saum ( Domethënia e muajit të Ramazanit)

26) Min fedailil haxhi ue feuaidihi ( Vlerat e haxhit dhe dobitë e tij)

27) Bedhlun-nus-hi uet-tedhkijr li bekaja el meftunijne bit-tekfijr uet-tefxhijr (Ofrimi I këshillës dhe përkujtimit për ata të mashtruar që akoma vazhdojnë të jenë të ndikuar nga tekfirizmi dhe ideja për shpërthime)

28) Min ekualil munsifijne fis-sahabijil halifeh Muauijeh ( Nga thëniet e njerëzve të drejtë, të paanshëm në lidhje me sahabiun halife Muavijen radijallahu anhu)

29) Alimun xhehbedh ue melikun fedh (Një dijetar ekspert dhe një mbret i rrallë, shejhu Muhamed bin Ibrahim dhe mbreti Fejsal, Allahu i mëshiroftë)

30) Esh-shejhu Abdulaziz bin Baz, nemudhexhun miner-railil euuel (Shejhu Abdulaziz bin Baz – Allahu e mëshiroftë- një shembull nga brezi i parë)

31) Esh-shejhu Muhamed bin Uthejmin, minel ulemair-rabanijin ( Shejhu MUhamed bin Uthejmini – Allahu e mëshiroftë- , një nga dijetarët edukatorë)

32) Esh-shejhu Umer bin Muhamed Felateh, kejfe araftuhu ( Shejhu Muhamed Umer Felateh, si e kam njohur)

33) Rifkan ehles-suneti bi ehlis-suneh (Silluni butë o ehlu suneh me ehli sunetin , kjo broshurë gjendet e përkthyer në shqip)

34) Kejfel juedil muuedhafu el emaneh (Si duhet ta kryejë nëpunësi punën e tij me besnikëri)

35) Fadlul medineh ue adabu suknaha ue zijaratiha(Mirësia e Medines,edukata e banimit në t dhe e vizitës së saj, kjo broshurë gjendet e përkthyer në shqip)

36) el Adlu fish-sheriatil islamijeh ue lejset fid-demokratijetil mez`umeh (Drejtësia e vërtetë gjendet në sheraitin islam dhe jo në demokracinë epretenduar)

37) Bi eji aklin ue din jekunut-tefxhiru uet-tedmiru xhihaden, uejhakum efijku ja shebab ( Me cfarë llogjike dhe fje mund të konsiderohet shpërthimi dhe shkatërrimi, xhihad?! Mjerë për ju!! Zgjohuni o jut ë rinj)

Në fushën e kundërpërgjigjeve:

38) ed-Difau anis-sahabij Ebi Bekrah ue meruijatihi uel istidlalu li men`in-nisa kinel uilajeh ( Mbrojtja e sahabiu Ebi Bekrah dhe transmetimeve të tij, si dhe argumentimi për ndalimin e grave që të sundojnë)

39) el Feuaidul muntekah min Sahihil Buharij ue kutubin uhra ( Dobi të përzgjedhura nga Sahihu i Buhariut dhe libra të tjerë)

40) er-Radu ala men kedh-dhebe bil ehadithis-sahihah el uarideti fil Mehdij (Kundërpërgjigje ndaj atyre që përgënjeshtrojnë hadithet e sakta të transmetuara rreth Mehdiut)

41) E guluun fib a`dil karabeh ue xhefaun fil enbija ues-sahabeh ( A po bëni teprim ekstrem në ldhje me disa anëtarë të familjes profetike dhe po lini mangut në respektimin e të drejtës së profetëve dhe sahabëve?!)

42) er-Radu aler-Rifaij uel Butij fi kedhibihima ala ehlis-suneti ue dauetihima ilel bidei ued-dalal (Kundërpërgjigje ndaj Rifait dhe Butit, në lidhje me gënjeshtrat e tyre ndaj ehli sunetit dhe thirrjes së tyre në bidate dhe humbje)

43) el Intisaru lis-sahabetil ehjar fi radi ebatil Hasen el Malikij (Përkrahja e sahabëve në kundërpërgjigjen ndaj pretendimeve të kota të Hasen el Malikiut)

44) el Intisaru li ehlis-suneti uel hadith fi radi ebatil Hasen el Malikij (Përkrahja e ehlu sunetit dhe hadithit në kundërpërgjigjen ndaj pretendimeve të kota të Hasen el Malikiut)

Marrë nga nga parathënia në vëllimin e parë fq 10-11

Përktheu: Shuajb Rexha

Kam dëgjuar disa nga shujuhët dhe njerëzit e nderuar që thoni: Dituria e tij ishte tejet e madhe në krahasim me moshën që kishte. Ndërsa dikush tha: Nëse do të jetonte më gjatë do kishte  qenë fenomenal.

Kam parë që shumë nga dijetarët dhe nxënësit e dijes u pikëlluan shumë me vdekjen e tij, sepse ai ishte një nga mbrojtësit e Sunetit me mish, me shpirt dhe me laps.

Allahu më ka nderuar mua, duke më mundësuar që të jem pranë shejhut, pavarësisht se për një kohë relativisht të shkurtër në krahasim me njerëzit e ngushtë rreth tij, por megjithatë gjatë asaj kohe, sa herë që dëgjoja diçka në lidhje me biografinë dhe historitë e tij e shkruaja, derisa mblodha disa gjëra. Sa herë që më jepej mundësia të takohesha me të ia kujtoja ato të dhëna (për t`i pohuar nga vetë shejhu), ai më thoshte:Unë nuk e meritoj që të shkruhet biografi për mua. Por unë sot e shoh si obligimin më minimal kundrejt tij që këtë biografi ta publikoj, duke pranuar që në të ka mangësi.

Them: Ai është shejhu: Abduselam bin Abdulkerim bin Berxhes bin Nasir Ali Abdulkerim
Familja Ali Abdulkerim, është një nga familjet e njohura në zonën e el Mexhmeah, që rrjedh nga fisi Beni Sa`d nga Beni Temim.Ka lindur në Rijad në vitin 1387 h, siç tregohet në dokumentet personale identifikuese. U rrit nën përkujdesin prindëror në një familje të mirë fetare. Që në fëmijërinë e tij tek shejhu u shfaqën shenjat e zgjuarsisë, këmbënguljes dhe zellit. Ai e mësoi Kuranin përmendësh dhe filloi rrugën e diturisë  që  kur ishte 13 vjeç. Mësuesit e tij vunë re tek ai shenjat e pjekurisë dhe mprehtësisë ndaj i kushtuan vëmendje dhe përkujdesje të veçantë.
Shejhu mësoi tek një numër i madh dijetarësh të këtij vendi, prej tyre përmendim:

1)Imami el Alameh Abdulaziz bin Baz (vdiq 1420h), pranë të cilit qëndroi njëfarë kohe në shpjegimin e një sërë librash, por veçanërisht në shpjegimin e librit  Bulugul meram të Ibn Haxherit dhe Tefsirit të Ibn Kethirit.

2)Shejhu fakih dhe usulij Muhamed bin Salih el Uthejmin (vdiq 1421). Tek ai mësoi gjatë viteve 1402-1403 gjatë periudhës së pushimeve zyrtare dhe gjatë mësimeve që shejhu jepte në Mek-keh, si dhe në kohë të tjera. Për njëfarë periudhe kohe jetonte së bashku me shejhun.Tek ai lexoi dhe mësoi librin e Teuhidit, Akiden Uasitije, Zadul Mustekni: fushën e adhurimeve, Axhrumijen, Muhtesar kauaid Ibn Rexheb, gjysmën e Sahihut të Buhariut.

Shejh Ibn Uthejmini e vlerësonte dhe kishte konsideratë të mirë  për të, gjë të cilën unë e kam parë me sytë e mi.

3)Shejhu Abdullah bin Xhibrin, tek i cili ka qëndruar katër vjet duke studiuar. Tek ai lexoi dhe mësoi librin e Teuhidit të Ibn Huzejmes, Nunijen  e Ibnul Kajimit nga e cila mësoi përmendësh rreth njëmijë vargje,Zadul mustekni së bashku me er-Raudul murbi`, Mearixhul Kabul të hafidh el Hakemij.

Shejhu përfitoi shumë nga shejh Ibn Xhibrini

4)Shejhu Muhadithi Abdullah Duejsh (vdiq 1409 h), tek i cili ka mësuar gjatë periudhave të pushimeve zyrtare, në qytetin e Burejdes, librin el Elfijeh të el Irakij dhe një pjesë nga Suneni i Ebi Daudit.

5)Shejhu Salih el Etram, tek i cili ka mësuar në Fakultetin e Sheriatit në Universitetin Muhamed bin Su`ud, si dhe në mësimet e tij që kishte në xhami.

6)Shejh Fehd el Hamin tek i cili ka mësuar në fikh dhe teuhid.

7)Shejh Abdullah bin Ku`ud tek i cili ka mësuar librin Fet-hul mexhid.

8)Shejhu fakih dhe usulij Abdullah el Gudejan, tek i cili ka mësuar në Institutin e Lartë të Gjykatës.

9)Shejhu Salih el Belihi (vdiq 1410 h), tek i cli mësoi nga libri Zadul mustekni.

10) Shejhu Abdulkerim el kHudejr, tek i cili mësoi nga libri  Nejlul Eutar të Sheukanit dhe Elfijen të el Irakij.

11) Shejhu Abdulmuhsin el Munif, i mirënjohur në lëndën e trashëgimisë, tek i cili mësoi librin er-Rahabijeh në vitin 1405 h.

Këta ishin vetëm disa nga shujuhët tek të cilat ka mësuar, sidomos në mënyrën tradicionale të kërkimit të diturisë.

Ndërsa formimi i tij akademik, filloi me shkollën fillore që e kreu në qytetin e Rijadit, më pas në Instituin e diturisë që është në varësi të universitetit Muhamed bin Su`ud, më pas në Fakultetin e Sheriatit, në po këtë universitet, ku i përfundoi studimet në vitin 1410 h. Më pas u caktua mësues në qytezën Kuaj`iah (170 km larg Rijadit).Më pas  filloi studimet pasuniversitare në Institutin e Lartë të Gjykatës, nga ku doli me titullin magjistër.Pas kësaj ai u caktua gjykatës pranë ministrisë së drejtësisë, por pas njëfarë kohe dha dorëheqjen. E caktuan në organin e ankimimit në qytetin e  Xhid-des, por as aty nuk pranoi të qëndronte duke dëshiruar që të jetë larg ngarkimit me përgjegjësi për gjykimin mes njerëzve. U rikthye në Rijad si ligjërues në Intitutin e Lartë të Gjykatës, ku dhe ndërkohë kreu doktoraturën (1422 h) nën përkujdesjen e muftiut Abdulaziz Ali Shejh. Më pas punoi si profesor derisa vdiq.

Shejhu -Allahu e mëshiroftë- ishte tepër i edukuar, modest, i mirënjohur për mirësjelljen, të qënurit i shoqërueshëm, i ëmbël, i qeshur, me çdokënd. Këtë gjë  e dëshmon çdokush që e ka njohur, ndaj dhe ata që u prekën nga vdekja e tij ishin të shumtë. E lusim Allahun që të na bashkojë me të në xhenetet e Tij të begata.

Shejhu ishte dhe poet i lindur, që thurte poezi tejet të bukura, të cilat i rridhnin natyrshëm pa u sforcuar, sepse poezinë e kishte dhunti. Shejhu e kishte lapsin të lehtë, ndaj me gjithë moshën e tij relativisht të re, shkroi një sërë librash të dobishëm. Më poshtë do përmend ato libra që unë di, duke theksuar se cili prej tyre është i botuar dhe cili jo.

1) El kaulu mubin fi hukmil istihzai bil muminin (Gjykimi për atë që tallet me besimtarët). I botuar

2) Ijkafun-nebil  ala hukmit-temthil (Gjykimi për teatrimin). I botuar

3) Et-temen-nij (Shpresimi). I botuar

4) Auaikut-taleb  (Pengesat në kërkimin e diturisë). I botuar

5) el  I`lamu bi ba`di ahkamis-selam (Njohje me disa nga rregullat e selamit). I botuar.

6) el Huxhexhul kauijeh ala en-ne uesailed-daueh teukifijeh  (Argumentet bindëse se metodat e davetit janë të kushtëzuara me argument). I botuar

7) Daruratul ihtimami bis-sunen (Domosdoshmëria e kushtimit të vëmendjes praktikimit të suneteve). I botuar

8) El Ebjat el Edebijeh el hasirah (Vargjet letrare përmbledhëse). I botuar

9) El Ebjat el Ilmijeh el hasirah (Vargjet akademike përmbledhëse). I botuar

10) el Mu`tekadu es-Sahih el uaxhibu ala kuli muslimin i`tikaduhu (Besimi i saktë i obligueshëm për çdo musliman që ta besojë). I botuar

11) Ibtalu nisbetid-diuan el mensub li shejhil islam (Rrëzimi i pretendimit që ia dedikon Ibn Tejmijes librin ed-Diuan). I botuar.

12) Mexhmu`u shi`ri shejhil islam (Përmbledhja e poezive të Ibn Tejmijes). I botuar.

13) Muameletul hukam fij dau`il Kitabi ues-Suneh (Si duhet të sillemi me udhëheqësit, sipas Kuranit dhe Sunetit). I botuar.

14) el Emru bi luzumi xhemeatil muslimin ue imamihim (Urdhri për bashkimin  rreth xhematit të muslimanëve dhe prijësit të tyre). I botuar.

16) et-Teuthik bil ukud fil fikhil islamij (Regjistrimi i marrëveshjeve, kontratave sipas fikhut islam). I pabotuar.

17) Kat`ul mira fi hukmid-duhuli alel umera (Dhënia fund dyshimeve në lidhje me gjykimin e vizitës tek prijësit). I botuar.

18) El ehadithun-nebeuijeh fi dhem-mil unsurijeh el xhahilijeh (Hadithet profetike që përcmojnë racizmin, si ves i xhahilijetit). I botuar.

19) El hijaneh, dhem-muha ue ahkamuha  (Tradhtia, qortimi i saj dhe dispozita që kanë të bëjnë me të). I bërë gati për botim.

20) Meshruijetu hibetuth-theuab  (Ligjshmëria e dhurimit të sevapeve). I bërë gati për botim.

21) el Muhadaratu fid-daueti ued-duah  (Ligjërata në lidhje me thirrjen në islam dhe thirrësit).Libri përmban 13 ligjërata të shejhut, të cilat unë dhe vëlla Mensur bin Mubarak Seferi, i kemi transkriptuar, ia kemi paraqitur shejhut i cili i rishikoi dhe tani janë gati për botim.

22) Sherhul muharar fil hadith  (Shpjegim i librit el Muharar). Jeta e tij nuk i bëri të mundur që ta mbarojë librin, megjithëse e donte shumë dhe kishte dëshirë të flaktë që ta realizonte këtë vepër.

23)Teduinul akideti es-selefijeh, xhuhudu eimetil islam fi neshri akidetil islamijeh  (Shkrimi përmbledhës i akides-selefije, përpjekjet e dijetarëve imamllarë për përhapjen e akides islame).Libri ishte konceptuar në dy vëllime, në vëllimin e parë do përfshihen shtatë shekujt e parë, ndërsa në të dytin shtatë shekujt e tjerë, por arriti të realizonte vetëm vëllimin e parë, i cili është gati për botim.

24)Kitabun fil fikh (Një libër rreth fikhut). Shejhu e përmendte shpesh që po punonte në të por nuk e di deri ku ka arritur.

25) Teraxhimu ba`dil dijetarëve (Biografitë e disa dijetarëve), por nuk e di se çfarë është bërë me të.

26) Bejanu meshruijeti ed-dua alel kafirine bil umum  (Sqarimi i ligjshmërisë së lutjes kundra kafirave në mënyrë të përgjithshme). I botuar

27) Darbul mer`ah bejne hukmish-sher`i ue uaki`in-nas  (Goditja e gruas, sipas gjykimit fetar dhe realitetit të njerëzve)

Shejhu mund të ketë dhe libra të tjerë që unë nuk di rreth tyre.

Gjithashtu, shejhu ka një numër të madh artikujsh të botuara në gazeta apo revista të ndryshme.Po ashtu, kishte një përkushtim të vecantë ndaj verifikimit dhe recensimit të librave të dijetarëve të davetit (Muhamed bin AbdulUehab dhe pasardhësit e tij), nga të cilat ka recensuar mbi 22 libra, si dhe përpiqej të gjente dorëshkrimet e tyre që t`i fotokopjonte apo përpiqej tia ofronte ato dikujt që donte të merrej me recensimin e tyre dhe siç më kanë treguar vetë autorët, janë mbi 30 libra që ata i kanë marrë dorëshkrimet nga biblioteka e shejhut.
Po të duam mund të mbledhim dhe më shumë nga lajmet e jetës së tij por shpresojmë që kjo të jetë për një rast tjetër. E lus Allahun që të na falë neve dhe atë dhe të na bashkojë me të në vendbanimin e paqes.

Shkruar nga Hani bin Salim el Husejni
Botuar në gazetën al Xhazirah

Përktheu: Shuajb Rexha

I dërguari i Allahut ka dëshmuar për të se do jetë banor i xhenetit dhe e ka quajtur besniku i këtij umeti, ndërkohe vlerat e tij janë të shumta dhe te njohura. I dërguari i Allahut ka thëne: “Vërtet çdo umet ka besnikun e vet e besniku i këtij umeti është Ebu Ubejde bin Xherah“.[1] Kur i treguan Omer bin Hatabit se në Sham kishte rënë një kolerë e rrezikshme tha: “Nëse me vjen vdekja ndërkohe që Ebu Ubejdja është gjallë atë do lë udhëheqës. Nëse më pyet Allahu pse e le atë udhëheqës për umetin e Muhamedit? Unë do i përgjigjem: E kam dëgjuar të dërguarin e Allahut duke thënë: Vërtet çdo umet ka besnikun e vet e besniku i këtij umeti është Ebu Ubejde bin Xherah”.

Hudhejhfe bin Jeman përcjell se i Dërguari i Allahut ka thënë: “Unë do u dërgoj një burrë besnik. Të gjithë shokët e Profetit –paqja dhe nderimi i Allahut qofshin mbi të- donin që të ishin ai burrë. Por Profeti –paqja dhe nderimi i Allahut qofshin mbi të-  dërgoi Ebu Ubejde bin Xherahun“.

Ai ka transmetuar hadithe të pakta por ka dëshmuar beteja të mëdha.

Ibn Seadi në librin Tabakat thotë: Malik bin Jehamir tregoi për pamjen e EbU Ubejdes duke thëne: Ishte i dobët ne fizik me fytyrë të mprehtë dhe me mjekër të vogël.[2]

Ebu Ubejde njihej për moralin e lartë urtësinë dhe thjeshtësinë e madhe.

Jezid bin Ruman thotë: Ibn Medhuni Ubejde bin Harithi Abdurrahman bin Aufi Ebu Seleme bin Abdil Esed dhe Ebu Ubejde bin Xherah shkuan tek Profeti –paqja dhe nderimi i Allahut qofshin mbi të-  ndërkohe ai ua prezantoi islamin dhe i njoftoi për ligjet e tij dhe ata e pranuan në një orë të vetme. Kjo ndodhi para se i dërguari i Allahut të shkonte tek shtëpia e Erkamit.

Ebu ubejde ishte prej atyre që emigruan në Abisini këtë e ka shprehur Ibn Is’haku dhe Uakidiu. Them: Nëse vërtet ka emigruar atje atëherë nuk ka qëndruar gjatë atje.

Ai ka prezantuar në luftën e Bedrit në të cilën vrau babanë, ndërsa në Uhud luftoi trimërisht. Ditën e Uhudit ai me dhëmbët e tij të parë hoqi dy hallka që ishin futur në dy faqet e Profetit –paqja dhe nderimi i Allahut qofshin mbi të- e duke ia hequr dhëmbët e tij ranë dhe kjo e bëri atë edhe më të bukur nga  ç’ishte përpara.”

Ibn Nexhihu tregon se njëherë Omeri u tha shokëve që ishin ulur me të: çfarë dëshire keni? Dhe ata i thanë dëshirat e tyre. Ndërsa Omeri tha: Unë dëshiroj të kem një shtëpi të mbushur me burra si shembulli i Ebu Ubejde bin Xherahut.”

Halife bin Hajati thotë: Ebu Bekri e dërgoi Ebu Ubejden si udhëheqës në Sham dhe të njëjtën detyrë i dha edhe Omeri i cili shkarkoi Halid bin Uelidin dhe në vend të tij vuri Ebu Ubejden.

Eslemi përcjell se Omerin e njoftuan se armiku e kishte rrethuar Ebu Ubejden në Sham dhe ai i shkroi Ebu Ubejdes duke i thënë: Çdo vështirësi që i vjen robit pas saj Allahu do i sjell lehtësim dhe nuk e mund dot vështirësia lehtësimet “O ju besimtarë, bëni durim, bëhuni të qëndrueshëm kundër armikut, rrini të përgaditur.”

Ebu Ubejdja -Allahu qoftë i kënaqur prej tij- ia ktheu duke i thënë: Allahu i Madhëruar thotë: “Vërtet jeta e kësaj bote është lojë dhe dëfrim” deri tek fjala e Allahut që thotë: “Përjetim mashtrues” pas kësaj Omeri -Allahu qoftë i kënaqur prej tij- e mori letrën dhe e lexoi në minber duke thënë: O Banorët e Medines Ebu Ubejdja ose u ka për qëllim ju ose mua prandaj ngrihuni për në luftë.

Kur Omeri shkoi në Sham atje e pritën udhëheqës dhe njerëz të mëdhenj. Ai pyeti: ku është vëllai im Ebu Ubejdja? I thanë tani vjen tek ti. Ai erdhi hipur mbi një deve dhe i dha selam. Omeri u tha njerëzve na lini vetëm. Ai eci me të derisa shkuan tek shtëpia e Ebu Ubejdes. Ai hyri dhe nuk pa në shtëpinë e tij veç shpatës dhe mburojës. Omeri i tha: sikur të përdorje ndonjë gjë. Ebu Ubejde ia ktheu: o prijësi i besimtarëve e me këtë që posedojmë e shtyjmë jetën që kemi.

Betohem në Allahun ky është zuhdi i vërtetë dhe jo zuhdi i atij që është i varfër e që nuk posedon asgjë.[3]

Tariku tregon se Omeri i shkroi një letër Ebu Ubejdes në kohën kur ra kolera ku i thoshte: Më ka ndodhur një problem dhe më duhesh patjetër prandaj nxito eja tek unë. Kur e lexoi letrën tha: e kuptova problemin e prijësit të besimtarëve ai kërkon të mbajë në jetë diçka që nuk do jetë përgjithmonë. Prandaj ia ktheu duke i shkruar: unë e kuptova problemin tënd, të kërkoj ndjesë sepse jam në mesin e ushtrisë muslimane dhe nuk dua të shpëtoj veten e ata t’i lë aty. Omeri kur e lexoi letrën qau. Kur e pyetën: ndërroi jetë Ebu Ubejdja? Ai tha jo por gati është.

Ebu Ubejdja ndërroi jetë në Sham në vitin 18 h pasi mbushi 58 vjeç.

Marrë shkurtimisht nga libri “Sijer Alami Nubela” me autor imam Dhehebiun.

Përshtati në shqip: Fatjon Isufi.

[2] Et Tabakat (3/1/303).

[3] Këto janë fjalët e Dhehebiut autorit të librit.

Ai ishte Ali bin ebi Talib, djali i xhaxhait të Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem). U martua me vajzën e Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem) është halifeja i katërt i drejtë, një prej dhjetë të përgëzuarve me xhenet. U lind  dhjetë vjet para shpalljes[1], babai i tij ishte Ebu Talib bin Abdul Mutalib bin Hashim bin Abdi Menaf. Njihet Aliu (radiallahu anhu) me pseudonimin Ebu Sibtejni (babai i dy nipave të Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem) Hasanit dhe Husejnit) dhe pseudonimi tjetër Ebu Turab.

Islami i tij

Aliu ishte i pari që pranoi islamin nga fëmijët dhe jetonte nën kujdestarinë e Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem) i cili mori përsipër ta rriste dhe edukonte ashtu që ta lehtësonte xhaxhin e tij. Kur i erdhi shpallja Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem),ai e ftoi Aliun (radiallahu anhu) në islam i cili iu përgjigj thirrjes dhe ia vërtetoi fjalën Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem)[2], kjo ndodhi në moshën 8 ose 10 vjeçare.

Disa cilësi të tij

Aliu (radiallahu anhu) ishte i dijshëm, i zgjuar, i jepte rëndësi të veçantë përmbushjes dhe respektimit të premtimeve, u bë i njohur për karakterin,oratorinë dhe trimërinë e tij. Ai ishte larg nga lakmimi i kësaj bote dhe bukurive të saj, e donte natën për shkak të ibadetit që bëhej në të, nuk i jepte rëndësi ushqimit dhe veshjes, i madhëronte muslimanët, i mbante afër të varfrit dhe thoshte duke iu drejtuar kësaj bote: Koha jote është e shkurtër qëndrimi me ty është i nënçmuar dhe rreziku yt është i vogël[3]. Ah, ah, sa pak po përgatitemi për një udhëtim të largët dhe sa rrugë e vështirë që është[4]. Gjithashtu  në një fjalë tjetër thotë: Po ikën kjo botë duke na kthyer shpinën dhe po na afrohet bota tjetër, ku çdonjëra prej tyre do të ketë banorët e saj. Prandaj bëhuni prej banorëve të botës tjetër dhe mos u bëni banorë të dhënë pas kësaj bote, dhe dijeni se sot është koha e punës(e angazhimit dhe veprave) dhe nuk ka llogari, ndërsa nesër është koha e llogarisë dhe nuk ka më mundësi për vepra[5]. Aliu (radiallahu anhu) nuk kursente asgjë për në rrugën e Allahut duke sakrifikuar gjithë çfarë kishte, derisa pranoi të flijonte edhe veten, duke u shtrirë në shtratin e Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem) natën e hixhretit të tij megjithëse e dinte se kurejshët do të vinin atë natë për të vrarë Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) në shtratin e tij. Gjithashtu  ka marrë  pjesë me Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) në të gjitha luftërat përveç asaj të Tebukut[6].

Disa hadithe rreth vlerës së Aliut (radiallahu anhu)

Vlerat dhe mirësitë e Aliut (radillahu anhu) janë të shumta, prej tyre: Ishte i pari prej fëmijëve që pranoi islamin, ishte ai që thërriti kurejshët të grumbulloheshin rreth Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem) kur u bëri ftesë për në islam, pranoi të flijonte veten e tij për Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) natën e hixhretit, ishte një prej tre muslimanëve që dolën në duel në luftën e Bedrit. Ishte ai që vrau Amru bin Udin, mushriku kurejsh që arriti të kalonte kanalin në luftën e Hendekut, ishte prej atyre që mbrojtën Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) me trupin e tyre në luftën e Uhudit, ishte personi që mbajti flamurin e çlirimit në luftën e Hajberit, ishte ai të cilin e urdhëroi  Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tu komunikonte njerëzve në haxh suren Teube, si dhe një prej atyre që përgatitën xhenazen e Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem).

1. Nga Zejd bin Erkami thotë: U ngrit Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) një ditë dhe mbajti hutbe në një vend mes Mekës dhe Medines, tek një ujë që quhet Hamen ku pasi që falenderoi Allahun (xheleshanuhu) dhe e lavdëroi Atë, këshilloi dhe përkujtoi, dhe më pas tha: O ju  njerëz unë jam njeri dhe pritet që të më vijë i dërguari i Zotit tim (meleku i vdekjes) e unë t’i përgjigjem atij, prandaj unë po ju lë juve dy gjëra: E para gjë është libri i Allahut në të cilën gjendet udhëzimi dhe drita, prandaj kapuni pas librit të Allahut (xheleshanuhu) dhe shtrëngohuni fort pas tij. Vazhdoi të nxiste për tu kapur pas librit të Allahut e pastaj tha: “U porosis dhe në lidhje me anëtarët e familjes time (Ehli Bejtin). U përkujtoj me Allahun (xheleshanuhu) në lidhje me anëtarët e familjes time, (tre herë)[7]…..”

2. Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) thënë: “Kë e kam dashur unë edhe Aliun do ta ketë të dashur[8]“.

3. Nga Aliu (radiallahu anhu) thotë: Më dërgoi mua Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) në Jemen kur isha djalosh në moshë të re, thashë: O i dërguari i Allahut, ti po më dërgon mua tek një popull me ngjarje të shumta mes tyre dhe unë jam djalosh në moshë të re. Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “O Allah udhëzoje zemrën e tij dhe  forcoje gjuhën e tij. O Ali, mos gjyko mes dy palëve derisa të dëgjosh prej njërit siç dëgjove prej tjetrit” Aliu (radiallahu anhu) thotë. Pas kësaj fjale nuk kam pasur mëdyshje në gjykimin mes dy personave[9].

4. Nga Sehl bin Sadi thotë: Hyri Aliu  (radiallahu anhu) tek Fatimeja, pastaj doli dhe u shtri në xhami. Pas pak erdhi Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) dhe pyeti Fatimen: “Ku është djali i xhaxhait tënd? Tha: Është në xhami. Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) doli dhe e pa që i kishte rënë rroba e tij nga shpina dhe i ishte ngjitur dheu në shpinë. Filloi t’ia fshinte dheun duke i thënë: “Ngrihu ulur o Ebu Turab (dy herë)[10]“.

5. Nga Hubshij bin Xhunadeh thotë: Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) ka thënë: “Aliu është prej meje dhe unë jam prej atij[11]“.

6. Nga Ziri i cili  tha: Aliu (radiallahu anhu) tha: “Më ka dhënë Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) një premtim (zotim) se nuk më do mua veçse ai që është besimtar dhe nuk më urren mua veçse ai që është munafik[12]“.

7. Umeri (radiallahu anhu) thotë: “Vdiq Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) duke qenë i kënaqur ndaj tij (Aliut)[13]“.

8. Nga Musab bin Sadi nga babai i tij i cili : Doli Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) për në luftën e Tebukut dhe la si zëvendës Aliun. Aliu (radiallahu anhu) tha: A po më lë të qëndroj me gratë dhe fëmijët? Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “A nuk je i kënaqur që të jesh në lidhje me mua ashtu siç ishte Haruni me Musain përveç faktit se pas meje nuk ka më profet[14]“.

9. Nga Sehl bin Sadi se Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) në ditën e Hajberit tha: “Do t’ia jap nesër këtë flamur një personi nëpërmjet të cilit Allahu do të na japë çlirimin (fitoren), person ky që e do Allahun dhe Profetin e Tij, gjithashtu dhe Allahu dhe Profeti i Tij e duan këtë person. Thotë (Sehli): Atë natë të gjithë njerëzit nuk fjetën duke diskutuar se kujt do t’i jepet. Kur u gdhi mëngjesi, njerëzit u mblodhën rreth Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem) duke shpresuar gjithsecili që t’i jepej ky flamur. Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “Ku është Ali bin Ebi Talib? Thanë: O i Dërguari i Allahut ankohet nga sytë (nuk shikon mirë, ka dhimbje). Tha: “Ma thërrisni”. E sollën Aliun (radiallahu anhu), Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) ia bëri sytë me pështymën e tij të bekuar dhe e luti Allahun (xheleshanuhu) që ta shëronte dhe u shërua sikur mos të kishte pasur kurrë dhimbje dhe ia dha flamurin. Aliu (radiallahu anhu) tha: “O Rasulullah do t’i luftoj derisa të bëhen si ne (muslimanë). Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem): “Vazhdo në atë që je nisur derisa të zbresësh në tokën e tyre pastaj thërriti në islam dhe lajmëroi për detyrat që kanë ndaj Allahut (xheneshanuhu). Vallahi sikur Allahu të udhëzojë nëpërmjet teje një person të vetëm kjo është më e mirë për ty se sa të kesh një kope me deve të kuqe[15]“.

10. Nga Dahak bin Muzahim tha: Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) ka thënë: “O Ebu Turab, a dëshiron të të tregoj për dy njerëzit më të këqinj (më të prishur) të të gjitha kohërave! Tha: Patjetër o i dërguari i Allahut. Tha: “Uhejmiri, i popullit Themud, ai i cili theri devenë dhe ai i cili do të të godasë ty këtu (bëri me shenjë ballin e Aliut) derisa të laget kjo (mjekra) nga gjaku[16]”

11. Nga Sefijneh bin Ebi Abdurrahman i cili thotë: Kam dëgjuar Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) duke thënë “Halifati (i drejtë) pas meje do të jetë 30 vjet, pastaj do të jetë sundim (mbretëri)”. Sefineh thotë: Ebu Bekri e mbajti halifatin dy vjet, pastaj Umeri dhjetë vjet, pastaj Uthmani dymbëdhjetë vjet dhe më pas Aliu gjashtë vjet[17].

12. Nga Ebu Seidi i cili tha: Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) ka thënë: “Do të vritet Amari nga pala zullumqare, ai  i thërret ata për në xhenet ndërsa ata e thërrasin për në zjarr[18]“.  Tha Amari: Kërkoj mbrojtje tek Allahu nga fitnet. Amari  ishte pjesëtar i ushtrisë së Aliut (radiallahu anhu)[19].

Marrja e halifatit dhe besatimi  i sahabëve

Pas vrasjes së Uthmanit (radiallahu anhu) muslimanët zgjodhën si prijës të tyre Aliu (radiallahu anhu) i cili në fillim nuk pranoi, por kur pa këmbënguljen e sahabëve e mori përsipër halifatin ashtu që t’i jepte fund fitneve dhe t’i largonte rebelët, komplotistët të cilët kishin në dorë Medinen. Këta të fundit u dhanë ultimatum sahabëve se n.q.s. nuk zgjidhnin një halife brenda dy ditëve atëherë do të vrisnin anëtarët e konsultimit (shuras), sahabët e mëdhenj: Aliun, Talhan, Zubejrin dhe kë të mundnin tjetër. Duke parë këtë gjendje u mblodhën muhaxhirët dhe ensarët rreth Aliut i cili e pa si obligim ta merrte përsipër drejtimin e halifatit, kështu që në datën 19 Dhulhixheh Aliu (radiallahu anhu) doli në xhami, hipi në minber dhe aty ia dhanë besën muhaxhirët, ensarët dhe kush ishte tjetër aty, mes tyre ishin Zubejr bin Auam dhe Talha bin Ubejdullah.

Allahu (xheleshanuhu) është i Gjithdijshmi, i Urti, i Drejti në caktimin e Tij dhe gjykimin e Tij.

Nga caktimi i Allahut (xheleshanuhu) ishte që të zgjaste fitneja pas vrasjes së Uthmanit (radiallahu anhu) si sprovë me të cilën Allahu i sprovoi muslimanët, fitne kjo që u ripërtëri me ngjarje të reja të organizuara dhe të nxituara nga armiqtë e islamit me në krye çifutin Abdullah bin Sebe.

Punët më kryesore që ndërmori Aliu (radiallahu anhu) pasiqë mori halifatin

1. Aliu (radiallahu anhu) ndërroi disa përgjegjës të kohës së Uthmanit prej të cilëve njerëzit ankoheshin,si dhe largoi çdo përgjegjës i cili nuk pajtohej me politikën e tij.

2. Aliu (radiallahu anhu)  e pa më të arsyeshme që ta vononte ndëshkimin e vrasësve të Uthmanit derisa të forcohej pushteti i tij dhe të mblidheshin rreth tij muslimanët e vendeve të tjera (të largëta). Shumë prej këtyre përgjegjësve iu përgjigjën urdhrit të Aliut, por një pjesë prej tyre refuzuan t’i përgjigjen urdhrit të tij. Në krye të atyre që nuk iu përgjigjën ishte Muavije bin Ebi Sufjan. Shkak për këtë mos përgjigje ishte këmbëngulja e Muauies (radiallahu anhu) për domosdoshmërinë e ndëshkimit urgjent të vrasësve të Uthmanit para se t’i jepej besa Aliut (radialllahu anhu) dhe ky ishte fillimi i mosmarrëveshjeve. Ajo e cila ndodhi mes Aliut dhe Muauies ishte e ndërtuar mbi ixhtihadin e gjithsecilit prej tyre prandaj ehlu suneh uel xhemeah kanë vendosur se: çdonjëri prej atyre dyve është i shpërblyer (ka sevape), ai që ia ka qëlluar të vërtetën ka dy shpërblime ndërsa ai që ka gabuar ka një shpërblim siç thotë dhe Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem): “Kur përpiqet gjykatësi (dijetari) dhe gjykon, nqs ia qëllon të vërtetës ka dy shpërblime ndërsa nqs gabon ka një shpërblim”. [Buhari]

Thotë shejh Ibn el Uthejmin në shpjegimin e librit Akidetul Uasitijeh: Ajo çfarë ndodhi mes Aliut dhe Muauies ishte ndërtuar në bazë të ixhtihadit (përpjekjes për të gjetur të vërtetën) mirëpo nuk ka dyshim se Aliu (radiallahu anhu) ishte më afër të vërtetës se sa Muauia (radiallahu anhu) bile për pak sa nuk mund të themi në mënyrë të prerë se Aliu (radiallahu anhu) ishte në të vërtetën. Si argument që na tregon se Aliu (radiallahu anhu) ishte më afër së vërtetës, është fjala e Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem): “Mjerë për Amarin, do të vritet nga pala zullumqare” dhe dihet se Amari (radiallahu anhu) u vra nga ushtarët e Muauies,ndaj arrihet në përfundimin  se pala e Muauies ishte pala zullumqare të cilët dolën kundra imamit (prijësit), mirëpo ata e bënë këtë në bazë të ixhtihadit (prandaj mëkati i tyre është i falur). Duke qenë se Allahu (xheleshanuhu) i ruajti duart tona nga pjesëmarrja në këto fitne, atëherë le t’i ruajmë dhe gjuhët tona që të mos flasim rreth tyre atë që nuk është e vërtetë.

Si rezultat i këtyre mos marrëveshjeve të cilat u shfrytëzuan nga armiqtë e islamit ndodhën dy luftëra të padëshiruara, keq ardhëse ku secila palë mendonte se ishte në të vërtetën.

Lufta e parë:  Beteja e xhemelit (devesë 36 H)

Shkak i kësaj lufte ishte dalja e Aishes (radiallahu anha) së bashku me Talhan, Zubejrin dhe shumë njerëz të tjerë të cilët u nisën për në Basra me nijetin e mirë për të qetësuar gjendjen, për të afruar zemrat e për të pajtuar mes njerëzve, duke pasur parasysh fjalën e Allahut (xheleshanuhu): “Nuk ka dobi në shumë biseda të fshehta që bëhen përveç ata që urdhërojnë për sadaka apo vepra bamirësie apo pajtim mes njerëzve” (Nisa 114).

Kur Aliu (radiallahu anhu) dëgjoi për daljen e Aishes drejt Basras, mori ushtrinë e tij dhe doli të takohej me ta duke dëshiruar edhe ai pajtimin dhe përmirësimin. Kjo gjë shihet qartë me dialogun që zhvilloi me disa njerëz të tij, kur u pyet: Për ku je nisur o emiri i besimtarëve? Jemi nisur për pajtim dhe përmirësim nqs pranon Aishja dhe ata që janë me të. I thanë: Po nqs ata nuk përgjigjen ashtu siç dëshiron ti? Tha: I lëmë ata në justifikimin e tyre, u japim hakun që u takon dhe vazhdojmë në rrugën tonë. I thanë: Po n.q.s. nuk kënaqen me këtë? Tha: Do t’i lëmë (rehat) për aq kohë sa ata na lënë neve. I thanë: Po n.q.s. nuk na lënë? Tha: Atëherë do të mbrohemi.

U takuan dy palët, Aliu (radiallahu anhu)  bisedoi me Aishen (radiallahu anha) dhe u arrit mirëkuptimi mes tyre, duke kaluar kështu të dy ushtritë një natë të mirë dhe të qetë. Mirëpo nxitësit e fitnes (Abdullah bin Sebe me shokët e tij) ia kishin frikën kësaj marrëveshjeje dhe këtij mirëkuptimi sepse do të zbulohej çështja e tyre dhe do të vriteshin, prandaj aty rreth mëngjesit u ndanë këta munafikë në dy grupe ku secili grup sulmoi kampin e tjetrit duke krijuar idenë se u shkel marrëveshja dhe secila ushtri po sulmonte tjetrën. Kjo bëri që njerëzit të merrnin armët dhe të fillonte lufta. Kjo luftë u ndërpre vetëm pasi që u vra deveja e Aishes (radiallahu anha) dhe ajo u rrëzua, ky fakt shënoi fundin e kësaj beteje. Aliu (radiallahu anhu) përgatiti udhëtimin e kthimit të Aishes së bashku me të vëllanë e saj Muhamed bin Ebi Bekr dhe i shoqëroi vetë në Medine.

Lufta e dytë:  Beteja e Sifinës (37 H)

Edhe kjo betejë si ajo e para ishte rezultat i nxitjes së munafikëve të cilët shfrytëzuan mosmarrëveshjen që ekzistonte mes Aliut dhe Muauies (shkaqet e kësaj mosmarrëveshjeje i kemi sqaruar më lartë). Pala e Aliut kishte nënshkruar një marrëveshje me palën e Muauies në të cilën përcaktohej një periudhë 6 mujore për zgjidhjen e mosmarrëveshjes, gjë kjo e cila tregon se të dyja palët e urrenin luftën dhe kërkonin zgjidhje me mirëkuptim. Mirëpo edhe kjo gjë nuk çoi në zhbllokimin e situatës ku si pasojë filloi lufta. Në fillim u zhvilluan ca përleshje të vogla për shkak të ujit i cili gjendej nën zotërimin e ushtrisë së Muauies. Ushtarët e Aliut (radiallahu anhu) dolën fitimtarë dhe i përzunë ushtarët e Muauies, mirëpo Aliu (radiallahu anhu) urdhëroi ushtarët e tij që të merrnin ujë aq sa kishin nevojë dhe tia linin ujin përsëri ushtarëve të Muauies. Vazhdoi lufta mes dy ushtrive pa një epërsi të dukshme nga asnjëra palë, megjithëse fitorja anonte më shumë nga ana e Aliut.

Ndalimi i gjakderdhjes mes ushtrisë së Irakut dhe asaj të Shamit

U shqetësuan shumë disa besimtarë të sinqertë dhe kishin frikë se me këto luftëra muslimanët do shkatërronin njëri tjetrin, prandaj duhej ndërprerë lufta sa më parë. Një nga këta besimtarë të sinqertë ishte Amru bin el As i cili propozoi çështjen “E gjykimit”. Ky propozim i pëlqeu Muauies prandaj urdhëroi ushtrinë e tij që t’i ngrinin lart mus’hafët (Kuranat) si shenjë për ndalimin e luftës. Kur ushtarët e Aliut (radiallahu anhu) e panë këtë, u ndalën dhe e ndërprenë luftimin. çështja e “gjykimit” kishte si parim të zgjidhej një përfaqësues nga ana e Aliut dhe një përfaqësues nga ana e Muauies. Këta të dy do të diskutonin me njëri – tjetrin dhe të arrinin një marrëveshje të kënaqshme për të dyja palët. Aliu (radiallahu anhu) zgjodhi si përfaqësues të tij Ebu Musa el Esharij, ndërsa Muauia (radiallahu anhu) zgjodhi Amru bin el As. Dy përfaqësuesit e palëve ranë dakord që të mblidheshin vitin e ardhshëm dhe të gjykonin këtë çështje pas një shqyrtimi të hollësishëm. U mblodhën përfaqësuesit e dy palëve dhe u përpoqën që të pajtojnë mirëpo pa rezultat. Mos arritja e një marrëveshje e bëri të pavlefshme çështjen e gjykimit dhe si pasojë vazhdonte gjendja ashtu siç ishte. Pas një farë kohe ata vendosën tu riktheheshin përsëri bisedimeve ku si përfundim ranë dakord që Aliu të sundonte Irakun ndërsa Muauia të sundonte Shamin.

Ngjarja e Nehrauanit

Pas çështjes së gjykimit u kthyen ushtritë për në vendet e tyre. Kur Aliu (radiallahu anhu) iu afrua Kufes, një pjesë e ushtrisë së tij (rreth 12 mijë vetë) u shkëput duke urrejtur dhe qortuar disa gabime që sipas tyre i kishte bërë Aliu (radiallahu anhu). Këta njerëz ishin hauarixhët. Aliu (radiallahu anhu) dërgoi Abdullah bin Abasin që të polemizonte me ata dhe t’i bindte se ishin në gabim. Si rezultat i kësaj polemike u kthyen shumica e tyre (rreth 8 mijë) ndërsa pjesa tjetër vazhduan në humbjen e tyre. Këta (hauarixhët) filluan të bënin shkatërrime në tokë, derdhnin gjaqet, ndërprisnin rrugët dhe shkelnin shenjtërinë e muslimanëve. Ndër ata të cilët u vranë nga hauarixhët ishte Abdullah bin Habab së bashku me gruan e tij(të cilës ia canë barkun dhe i nxorrën foshnjen që kishte) dhe tre gra të tjera. Këto ngjarje e tronditën Aliun (radiallahu anhu) i cili  dërgoi një të dërguar tek këta për të vërtetuar lajmet e ardhura, mirëpo i dërguari i Aliut (radiallahu anhu) u vra nga hauarixhët. Aliu (radiallahu anhu) u nis me ushtrinë e tij drejt hauarixhëve, në fillim kërkoi prej tyre që të dorëzonin vrasësit e Abdullah bin Hababit dhe të dërguarit të tij, mirëpo ata refuzuan duke thënë: Të gjithë ne jemi vrasësit e tyre. Kjo çoi në fillimin e luftës e cila mbaroi me dështimin dhe humbjen e hauarixhëve. Beteja u zhvillua në Nehrauan, një zonë në juglindje të Bagdadit dhe kjo betejë ishte shkaku nxitës i havarixhëve për vrasjen e Aliut (radiallahu anhu).

Shehidllëku i Aliut (radiallahu anhu)

Aliu (radiallahu anhu) ra shehid ditën e 17-të të muajit Ramazan të vitit 40 hixhrij. Ai që e vrau ishte Abdurrahman bin Mulxhim, një hauarixh i cili besonte se duke vrarë Aliun (radiallahu anhu) po afrohej tek Allahu (xheleshanuhu). Ky hauarixh sëbashku me dy shokët e tij u mblodhën duke përkujtuar ngjarjet dhe fitnet dhe thanë: Ah, sikur t’i vrisnim kokat e fitnes dhe të humbjes ashtu që të rehatoheshin njerëzit prej tyre. Ibn Mulxhimi tha: Unë marr përsipër të vras Aliun (radiallahu anhu). Berk bin Abdullahi tha: Unë vras Muauien. Amr bin Bekri tha: Unë e vras Amru bin el Asin. Ranë dakort që t’i kryenin vrasjet brenda një nate të vetme, Ibn Mulxhimi arriti që ta vriste Aliun (radiallahu anhu) me një shpatë të helmuar kur ai po shkonte në xhami për namaz të sabahut duke thërritur: Namazi, namazi, ashtu që t’i zgjonte njerëzit. Ndërsa dy të tjerët nuk arritën të vrisnin Muauien dhe Amru bin el Asin. Allahu e mëshiroftë Aliun, prijësin e besimtarëve dhe qoftë i kënaqur prej tij deri në ditën e gjykimit.

Viti i Bashkimit viti 41 H

Pas vrasjes së Aliut banorët e Irakut ia dhanë besën Hasanit (radillahu anhu) i cili menjëherë bëri gati ushtritë për të luftuar Muauien (radiallahu anhu), gjithashtu edhe Muauia u përgatit.Transmeton Buhariu në Sahihun e tij se Hasan el Basri tha: Uallahi ka ardhur Hasani (radiallahu nahu) dhe është vënë përballë Muauies me divizione ushtarake të mëdha si malet. Kur i pa këto, Amru bin el As tha: Me të vërtetë unë shoh se këto ushtri nuk do të kthehen pa e vrarë kundërshtarin e tyre. Muauia tha: O Amr, nqs ata na vrasin ne dhe ne i vrasim ata atëherë çfarë përfitova unë apo njerëzit? çfarë përfituan bijtë e muslimanëve? Prandaj Muauia (radiallahu anhu) dërgoi dy burra nga kurejshët, Abdurrahman bin Semurah dhe Abdullah bin Amrin ashtu që t’i kërkonin Hasanit (radiallahu anhu) paqe dhe mirëkuptim. Këta të dy i kërkuan paqe dhe marrëveshje Hasanit, i cili pasi mori zotimet dhe garancitë e tyre jo vetëm që pranoi paqen dhe marrëveshjen por biles hoqi dorë nga halifati duke ia dorëzuar pushtetin Muauies (radiallahu anhu). Kjo ngjarje shënoi zhdukjen e fitneve dhe mosmarrëveshjeve njëherë e përgjithmonë mes muslimanëve. Kjo ndodhi në zbatim të fjalës së Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem) ashtu siç transmeton Buhariu: “Me të vërtetë ky djali im (nipi im, Hasani) është zotëri dhe shpresohet që Allahu (xheleshanuhu) të pajtojë me të dy grupe të mëdha muslimane”.(Buhariu nr 2704)

Përktheu dhe përshtati: Shuajb Rexha

Burimet e lëndës:

1)      Sahihul Buhari

2)      Sahihu Muslim

3)      Musnedi i imam Ahmedit

4)      Suneni i Tirmidhiut

5)      Suneni i Ibn Maxhes

6)      Fedailu es-sahabeh te imam Ahmedit

7)      Silsiletu el ehadithi es-sahihah te Albanit

8)      El Bidajetu uen-nihajeh te Ibn Kethirit

9)      Es-Siratu en-nebeuijeh te Ibn Kethirit

10)   Sherhu usulul itikad te el-Lalekaij

11)   Et-Tarihul islamij te Mahmud Shakirit

12)   Asrul hilafeti er-rashideh te Ekrem Dija Umerij

13)   El Hulefa er-rashidun te Eminul Kudah

14)   Es-Siratu en-nebeuijeh ue tarihul hulefai er-rashidin te Abdullah Salih el Uthejmin

15)   Mearixhul Kabul te Hafidh el Hakemij

16)   Nubdhetun muhteserah fi tarihul hulefa er-rashidin te Sad bin Abdullah el Gamedij.

[2] Sirah nebeuijeh 1/229 te Ibnu Hishamit.

[3] Dmth veshtiresite dhe lendimet qe hasen ne dunja jane te paperfillshme me denimin qe i kanoset njeriut ne Ahiret.

[4] Marre nga libri el Hulefa er-rashidun fq 87 te Eminul Kudah.

[5] Transmeton Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 881.

[6] Sirah nebeuijeh 2/91 te Ibnu Hishamit dhe el Isabeh 4/270 te Ibnu Haxherit.

[7] Transmeton Muslimi.

[8] Transmeton Tirmidhiu nr 3713,etj.Albani e konsideroi te sakte.Ibn Haxheri ka thene:Ky hadith eshte me rruge te shumta transmetimi, saqe Ibn Ukdeh i ka i mbledhur ne nje liber te vetem, ku disa nga keto rruge transmetimi jane sahih ndersa disa te tjera jane hasen.

[9] Transmeton Ahmedi nga Fedailu es-sahabeh nr 984 , nr 1212 me zinxhir te sakte,Nesaiu ne Vecorite e Aliut, me zinxhir hasen.

[10] Transmeton Buhariu nr 3703 dhe Muslimi 4/1874.

[11] Transmeton Buhariu. Fet-hul Barij 7/89, Tirmidhiu nr 3719,Albani e konsideroi hasen.

[12] Transmeton Muslimi 1/86, Tirmidhiu nr 3736, Albani e konsideroi sahih.

[13] Transmeton Buhariu. Fet-hul Barij 7/89.

[14] Transmeton Buhariu nr 4416 dhe Muslimi 4/1870.

[15] Transmeton Buhariu nr 3701 dhe Muslimi 4/1872.

[16] Transmeton Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 953, Nesai ne Vecorite e Aliut fq 39, Begaui nr 301.Albani e konsideroi hasen.

[17] Transmeton Ahmedi  5/220, Ebu Daudi nr 4647, Tirmidhiu nr 2226 dhe tha hadith: Hasen.Ndersa Albani e vleresoi hadithin te sakte.

Hafidh el Hakemij ne Mearixhul Kabul 3/1380 ka thene:Sefineh,veproi sic ishte zakoni i arabeve duke i rrumbullakosur shifrat,sepse llogarite e viteve te kater halifeve nuk i plotesojne 30 vitet e permendura ne hadith, pervecse nese i shtojme dhe gjashte muajt e sundimit te Hasan bin Aliut.Me pas ai u be shkak i pajtimit mes dy paleve ne konflikt, duke u dorehequr nga pushteti per Muavijen.Kjo i bashkoi njerezit ne nje halife te vetem, ndaj dhe u quajt viti i bashkimit, duke qene Muavija  mbreti i pare ne islam dhe me i miri i te gjitha koherave pas halifatit profetik.

[18] Transmeton Buhariu nr 447.

[19] Fet-hul Barij 7/95.

Islami i tij

Uthmani (radiallahu anhu) e pranoi islamin në moshën 34 vjeçare. Ai është një prej dhjetë të parëve që pranuan islamin dhe një prej dhjetë të përgëzuarve me xhenet. Islami i tij ishte si fryt i thirrjes që i bëri Ebu Bekri, i cili në fillim u bënte thirrje fshehurazi atyre tek të cilët kishte besim. Ata të cilët pranuan islamin nga kjo thirrje e fshehtë: Zubejr bin Auam, Uthman bin Afan, Talha bin Ubejdullah, Sad bin ebi Uekas, AbduRrahman bin Auf, të cilët shkuan së bashku me Ebu Bekrin tek Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) dhe dëgjuan prej tij pjesë nga Kurani, u njohën me të vërtetën e islamit dhe që nga ajo ditë ishin ndër besimtarët e parë muslimanë.

Disa hadithe rreth vlerës dhe cilësive të tij

Uthmani (radiallahu anhu) ishte njeri me natyrë të butë, shumë bujar dhe nuk kishte njeri më të turpshëm se ai saqë edhe Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) turpërohej prej tij.

1. Nga Ibn Umeri (radiallahu anhu) i cili thotë: Në kohën e Profetit nuk krahasonim askënd me Ebu Bekrin, pastaj me Umerin, pastaj me Uthmanin, pastaj linim shokët e Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem) dhe nuk bënim dallim mes tyre[1] “.

2. Nga Enesi (radiallahu anhu) se Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) u ngjit në Uhud sëbashku me Ebu Bekrin Umerin dhe Uthmanin. Ku papritmas Uhudi u dridh. Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “Qëndro o Uhud se mbi vete ke një Profet, një të sinqertë dhe dy shehida[2] “.

3. Nga AbduRrahman bin Aufi tha: Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “Ebu Bekri është në xhenet, Umeri është në xhenet, Uthmani është në xhenet,[3]…”

4. Nga Enesi (radiallahu anhu) se Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) ka thënë: “…njeriu më i turpshëm i umetit është Uthmani[4]…”

5. Nga Aishja (radiallahu anha) e cila thotë: Ishte Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) i shtrirë në  shtëpinë time dhe kishte zbuluar kërcinjtë e këmbës apo kofshët e tij. Erdhi Ebu Bekri dhe kërkoi për të hyrë. I dha leje dhe qëndroi në atë gjendje që ishte. Filluan bisedën dhe pas pak erdhi Umeri i cili kërkoi leje për të hyrë. I dha leje dhe qëndroi në të njëjtën gjendje. Vazhduan bisedën dhe pas pak erdhi Uthmani, i cili kërkoi leje për të hyrë. Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) u ngrit ulur, i drejtoi rrobat e tij, pastaj i dha leje për të hyrë. Pasi mbaruan bisedën dhe dolën, Aishja e pyeti Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) duke i thënë: Hyri Ebu Bekri dhe ti nuk lëvize dhe as nuk i dhe rëndësi(ndryshimit të qëndrimit), pastaj hyri Umeri dhe ti nuk lëvize dhe as nuk i dhe rëndësi, kur hyri Uthmani u ngrite ulur dhe drejtove rrobat e tua! Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “E si të mos kem turp nga një person prej të cilit kanë turp engjëjt[5] “.

6. Nga Kab bin Uxhrah i cili ka thënë: Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) na përmendi një fitne që do ndodhte së afërmi. Aty pranë nesh kaloi një burrë me kokën të mbuluar, Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “Ky njeri në atë kohë do të jetë në të drejtën” e kapa këtë person dhe ia zbulova kokën, ai ishte Uthmani. U drejtova nga Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) dhe thashë: A ky është? Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “Po, ai është[6] “.

7. Nga Aishja e cila tha: Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “O Uthman nqs Allahu ta ngarkon përsipër këtë çështje (halifatin) dhe do duan munafikët të ta heqin këtë këmishë të cilën Allahu (xheleshanuhu) ta veshi, por ti mos e hiq derisa të takohesh me mua(e përsëriti këtë tre herë)[7] “.

8. Nga Ibnu Umeri i cili tha: Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) na përmendi një fitne dhe tha: “Do të vritet ky person në këtë fitne padrejtësisht” e kishte fjalën për Uthmanin[8] “.

9. Nga Aishja (radiallahu anha) e cila tha: Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) në sëmundjen e tij tha: “Do doja të kisha pranë ndonjë prej shokëve të mi”. Thamë: O i dërguari i Allahut. A ta thërrasim Ebu Bekrin? Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) heshti. Thamë: A ta thërrasim Umerin? Përsëri heshti. Thamë: A ta thërrasim Uthmanin? Tha: “Po”. Uthmani erdhi, u veçua me të Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) dhe filloi të bisedonte. Gjatë bisedës ndërroi fytyra e Uthmanit. Tregon shërbëtori i Uthmanit se ai ditën në të cilën u vra ka thënë: Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) ka marrë prej meje një zotim dhe unë do t’i përmbahem atij zotimi, do të duroj[9] “.

10. Uthmani (radiallahu anhu) ishte prej shembujve më të rrallë që mund të gjejmë për sa i përket sakrificës dhe dhënies sadaka në rrugë të Allahut. Transmeton Tirimidhiu nga Abdu Rrahman bin Semurah i cili tha: Erdhi Uthmani tek Profeti (salallahu alejhi ue selem) me njëmijë dinarë të cilat i hodhi në prehrin e Profetit (salallahu alejhi ue selem) për të përgatitur ushtrinë e vështirësisë. Thotë AbduRrahmani: E pashë Profetin (salallahu alejhi ue selem) duke i rrotulluar ato dinarë në prehrin e tij dhe duke thënë: “Le të bëjë çfarë të dojë Uthmani pas kësaj dite” e përsëriti dy here [10] “.

Uthmani ishte ai që hapi pusin e Rumes dhe e bëri sadaka për muslimanët pasiqë dëgjoi fjalën e Profetit (salallahu alejhi ue selem) “Kush e hap pusin e Rumes atij i takon xheneti” [Buhari].

Në një prej viteve, të gjithë puset u thanë përveç një pusi që e posedonte një çifut dhe ishte Uthmani ai që e bleu këtë pus me një çmim shumë të shtrenjtë dhe e bëri sadaka për muslimanët siç e fali pusin e Rumes.

Marrja e halifatit në dorëzim dhe besatimi i sahabëve

Kur u ther Umeri (radiallahu anhu) disa muslimanë kërkuan prej tij që të zgjidhte një person të përshtatshëm për të marrë përsipër drejtimin e halifatit. Umeri (radiallahu anhu) tha: Unë nuk shoh më të meritueshëm për këtë çështje sesa këta persona ndaj të cilëve ishte i kënaqur Profeti (salallahu alejhi ue selem) kur vdiq, dhe përmendi Aliun, Uthmanin, Abdurrahman bin Aufin, Sad bin Ebi Uekasin, Zubejr bin Auamin dhe Talha bin Ubejdullahin. Umeri (ra diallahu anhu) kërkoi prej tyre që të mblidheshin pas vdekjes së tij dhe të zgjidhnin njërin prej tyre si halife. Umeri tha: E porosis atë që do jetë halife pas meje të sillet mirë me muhaxhirët e parë,tua njohë atyre vlerat që u takojnë,t’i respektojë ata. Po ashtu e porosis të nderojë ensarët, ata që përgatitën vendbanimin e emigrimit, të pranohet e mira nga bamirësi prej tyre dhe të falet gabimi i gabimtarit. Po ashtu e porosis të sillet mirë me muslimanët nëpër kufinj sepse ata janë mburoja e  islamit, mbledhësit e pasurive dhe mllefi i armiqve, mos tu merret atyre përveç se tepricës me miratimin e tyre. E porosis të sillet mirë me beduinët arabë sepse ata janë origjina e arabëve dhe baza e islamit. Tu merret pasuria (zekati) të pasurve të tyre dhe tu jepet të varfërve të tyre. E porosis të ruajë besën e Allahut dhe të Dërguarit dhe ta përmbushë atë[11]. Pasi vdiq dhe u varros Umeri (radiallahu anhu) u mblodhën këta gjashtë persona dhe filluan diskutimet, Abdurrahmani tha: Le tia caktojmë këtë çështje secili njërit prej ju të treve. Zubejri tha: Unë heq dorë dhe them tia caktojmë Aliut. Talha tha: Unë heq dorë dhe them t’ia caktojmë Uthmanit. Sadi tha: Unë heq dorë dhe them t’ia caktojmë Abdurrahman bin Aufit. Abdurrahmani tha:Kush prej jush tërhiqet dhe t’ia caktojmë tjetrit këtë përgjegjësi. Të dy heshtën. Abdurrahmani tha: A ma lini mua në dorë që të zgjedh më të mirin prej jush me ndihmën e Allahut? Të dy thanë : Po. Ai e mori secilin veçmas dhe i tha:Ti ke afërsi me Profetin dhe pozitë në islam që edhe ti vetë e di, të kërkoj në emër të Allahut që nëse të zgjedh ty të mbash drejtësi, por nëse zgjedh tjetrin do bindesh dhe do e dëgjosh. Pasi  që Abdurrahman bin Aufi u konsultua me Uthmanin dhe Aliun, dhe pasi që mori premtimin e tyre që të binin dakord me zgjedhjen që ai do  bënte , tha: Ngrije dorën o Uthman. Aty Abdurrahmani ishte i pari që ia dha besën, Aliu dhe pastaj të tjerët me rradhë[12] duke rënë të gjithë dakort se me të vërtetë Uthmani e meritonte të jetë halifeja i tretë i muslimanëve[13].

Punët më të rëndësishme që ndërmori Uthmani (radiallahu anhu)

Tubimi i Kuranit sipas leximit kurejshit

Me përhapjen e islamit dhe zgjerimin e tokave të çliruara, u futën në islam popuj të shumtë dhe të ndryshëm jo arabë. Kjo gjë bëri që të frikësohen disa sahabë se mund të ndodhnin mosmarrëveshje në leximin e Kuranit, apo mund të ndodhte ndryshim i ndonjë pjese prej tij. Kjo gjë u vu re për herë të parë nga Hudhejfeh bin el Jeman në çlirimin e Armenisë dhe Azerbaxhanit, ku ushtria përbëhej nga banorët e Shamit të cilët kishin leximin e tyre sipas Mikdad bin el Esued dhe Ebu Derdasë dhe nga banorët e Irakut të cilët kishin lexim tjetër sipas Ebu Musa el Esharij dhe Ibnu Mesudit. Ky ndryshim në lexim çoi në lindjen e mosmarrëveshjeve të ashpra me dy palëve të ushtrisë, ku secili mendonte për grupin tjetër se është në gabim. Duke parë këtë Hudhejfeja shkoi tek Uthmani dhe i propozoi që ta shuante këtë keqkuptim mes atyre që nuk e dinin se lejohet të lexohet Kur’ani sipas shtatë dialekteve[14] (gjuhëve) të arabëve. Uthmani (radiallahu anhu) mblodhi sahabët dhe pasiqë u konsultua me ta arriti në përfundimin se ishte më mirë të shkruhej Kur’ani sipas një dialekti të vetëm dhe të gjithë njerëzit kudo që ndodheshin të ecnin sipas këtij leximi, ashtu që të zhdukej mosmarrëveshja mes muslimanëve në leximin e Kur’anit. Kur’ani i cili u grumbullua në kohën e Ebu Bekrit gjendej tek Hafsa, vajza e Umerit (radiallahu anhu) prej të cilës kërkoi që tia sillte  këtë Kur’an. Pasi që mori atë, urdhëroi Zejd bin Thabitin,Abdullah bin Zubejrin, Seid bin el Asin dhe Abdurrahman bin Harith bin Hishamin, që të shkruanin Kur’anin duke u bazuar në Kur’anin e Hafses dhe u tha:Nëse keni mospajtim rreth ndonjë ajeti, shkruajeni sipas dialektit kurejsh sepse sipas asaj gjuhe është zbritur. Pastaj urdhëroi që të shumëfishohej ky Kur’an dhe të shpërndahej në të gjitha vendet, që më pas të kopjohej prej tyre, kështu që dërgoi një në Sham, një në Egjipt, një në Basra, një në Kufe, një në Mekë dhe një e mbajti në Medine. Gjithashtu urdhëroi që çdo Kuran i ndryshëm nga ky të digjej që të mos ngelte më vend për keqkuptim[15]. Transmeton Ebu Bekr bin Ebi Daud es-Sixhistanij[16] nga Suejd bin Gafleh se ai tha: Më ka thënë mua Aliu në kohën kur Uthmani dogji mus-hafet dhe i bashkoi njerëzit në një të vetëm: Nëse nuk do e bënte ai, do e bëja unë pas tij.

Themelimi për herë të parë i flotës muslimane

Valiu (përgjegjësi) i Shamit, Muavije bin Ebi Sufjan kërkoi leje nga Uthmani (radiallahu anhi) për të formuar një flotë detare e cila do shërbente për zmbrapsjen e sulmeve të flotës bizante në brigjet e Shamit dhe të Egjiptit. Pasi mori lejen e halifes, Muavija ngriti një flotë të fortë dhe të përgatitur mirë, e cila bëri të mundur çlirimin e ishujve të Qipros dhe Rodosit, të cilët iu nënshtruan xhizjes. Pas kësaj në vitin 34 H flota muslimane u përball me flotën bizante, e cila ishte më e madhe në numër dhe më e përgatitur. Kjo betejë u zhvillua në afërsi të Aleksandrisë dhe përfundoi me fitoren e muslimanëve[17] duke u bërë kështu forcë dominuese edhe në det. Profeti (sal-lallahi alejhi ue selem) ka thënë “Ushtria e parë që do të luftojnë në det e meritojnë (xhenetin)”.

çlirimet në kohën e halifes Uthman bin Afan (radiallahu anhu)

a) Çirimi i tokave perëndimore dhe Sudanit. Përparuan ushtritë muslimane në kohën e Uthmanit deri në Sudan dhe jug të Egjiptit duke i çliruar këto toka dhe duke e zgjeruar shtetin islam. Vazhduan çlirimet muslimane duke përfshirë të gjitha tokat perëndimore (Libi, Algjeri, Marok, Mauritani) derisa mbërritën në brigjet e Tunizisë ku u ndeshën me forcat bizante duke i shkatërruar ato dhe duke i futur këto zona nën sundimin e halifatit islam[18].

Çlirimi i tokave perse

b) U zgjeruan kufinjtë e shtetit islam, në kohën e Uthmanit (radiallahu anhu) derisa arritën tek deti Kazuin dhe vazhduan ta përzënë mbretin pers Jezduxhurd, derisa e vranë në atdheun e tij Marvu (Irani i sotëm, në kufi me Afganistanit). Me vdekjen e mbretit pers pushoi së ekzistuari njëherë e përgjithmonë perandoria perse.

Shehidllëku i Uthmanit (radiallahu anhu)

Uthmani (radiallahu anhu) posedonte vlera fisnike dhe morale të larta, ishte i butë, i mëshirshëm, bujar, i dashur etj. Mirëpo këto cilësi nuk i penduan munafikët dhe armiqtë e fesë islame që të thurnin plane dhe komplote për vrasjen e halifes. Në krye të tyre ishte Abdullah bin Sebe, një çifut, armik i betuar i muslimanëve, i cili pranoi islamin sa për sy e faqe në kohën e Uthmanit (radiallahu anhu). Ky munafik çifut filloi të sillej nëpër tokat muslimane duke përhapur shpifjet e tij gjoja se Uthmani (radiallahu anhu) po bënte padrejtësi, po i shtypte muslimanët, shtirej sikur gjendja ishte tepër e rënduar dhe se Aliu (radiallahu anhu) ishte ai që e meritonte halifatin në vend të Uthmanit (radiallahu anhu). Shpifjet e këtij munafiku zunë vend në Kufe, Basra dhe Egjipt të cilët dërguan nga një delegacion në Medine për tu marrë vesh me Uthmanin (radiallahu anhu). Këto delegacione të cilat kryesoheshin nga Abdullah bin Sebe u takuan me Uthmanin dhe Aliun (radiallahu anhu).Ata u sqaruan atyre se çdo gjë ishte në rregull dhe se këto ishin  shpifje dhe u premtuan atyre se do ndreqnin çdo parregullsi. Pasi mbaruan misionin e tyre, delegacionet dolën nga Medineja për tu kthyer në vendet e tyre. Abdullah bin Sebe kur e pa këtë situatë trilloi një letër të cilën pretendonte se e dërgonte Uthmani (radiallahu anhu) tek valiu i Egjiptit dhe e urdhëronte që të vriste delegacionin që po kthehej. Abdullah bin Sebe e dërgoi këtë letër me një korrier i cili u sillej para e mbrapa delegacionit egjiptian të cilët u shqetësuan dhe e kapën këtë person duke i zbuluar letrën e fshehur. Pas kësaj ata u kthyen përsëri në Medine duke lajmëruar edhe delegacionet e tjera që të ktheheshin dhe rrethuan shtëpinë e Uthmanit duke mos e lejuar që të dalë jashtë. Megjithëse Uthmani (radiallahu anhu) u mundua tu shpjegonte të vërtetën dhe t’i bindte se ajo letër nuk është e vërtetë duke kërkuar verifikimin e saj, mirëpo ato nuk pranonin asnjë lloj sqarimi dhe u mjaftuan me thënien: Allahu e ka lejuar gjakun tënd për këtë veprim. Ata e rrethuan dhe Uthmani (radiallahu anhu) qëndroi i rrethuar në shtëpinë e tij dyzet ditë. Në fillim e lejonin që të dilte vetëm për namaze, pastaj ia ndaluan edhe namazet përveç xhumasë ku mbante dhe hutben. Kur vendosën ta pengonin edhe për namazin e xhumasë filluan ta gjuanin në hutbe me gurë të vegjël duke i thënë: Zbrit, zbrit o plak, aty i morën shkopin e Profetit që përdorte në hutbe dhe  e thyen. Pas kësaj ia ndërprenë edhe ujin që i vinte në shtëpi. Kur e pa këtë gjendje, Uthmani (radiallahu anhu) kërkoi një takim me drejtuesit e revoltës ku u tha atyre: Po ju pyes në emër të Allahut dhe të islamit, a e dini se kur Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) erdhi në Medine nuk kishte ujë të pijshëm përveçse pusit të Rumes për të cilin Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “Kush e blen pusin e Rumes dhe e bashkon kovën e tij me kovat e muslimanëve (e bën sadaka ujin e pusit) Allahu do tia zëvendësojë me një pus më të mirë në xhenet” dhe unë e bleva atë ndërsa ju sot më ndaloni mua që të pi prej tij[19] dhe më lini të pi ujë të kripur? Ata thanë: Po, ashtu është. Uthmani (radiallahu anhu) tha: Po ju pyes në emër të Allahut dhe islamit, a e dini se kur xhamia nuk mjaftonte më për njerëzit dhe Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) tha: “Kush e blen tokën e filanit që tia shtojë xhamisë dhe Allahu (xheleshanuhu) do t’ia zëvendësojë me më të mirë në xhenet”. Unë e bleva atë me pasurinë time kurse ju sot më ndaloni që të falem në të, qoftë dhe dy rekate? Ata thanë: Po, ashtu është. Uthmani (radiallahu anhu) tha përsëri: “Po ju pyes në emër të Allahu dhe islamit, a e dini se unë jam ai që përgatita ushtrinë e vështirësisë, për të cilën Profeti tha: “Kush i përgatit ata, Allahu do ia falë atij mëkatet”? Ata thanë: Po, ashtu është[20]. Tha: “Po ju pyes në emër të Allahut dhe  islamit, a e dini se Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) ishte mbi mal sëbashku me Ebu Bekrin, Umerin dhe mua, kur u trondit mali, të cilin e goditi me këmbë dhe i tha: “Qëndro se ke mbi vete një Profet, një të sinqertë dhe dy shehida”, ata thanë: Po, ashtu është. Atëherë Uthmani (radiallahu anhu) tha: Allahu Ekber, pasha Zotin e Kabes dëshmoni për mua se unë jam shehid(tre herë)[21]. Sahabët ishin të mbledhur rreth Uthmanit (radiallahu anhu) të gatshëm për ta mbrojtur[22] dhe luftuar, mirëpo ai e dinte se sido që të shkonin punët do vritej padrejtësisht pasi kështu e kishte lajmëruar Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) prandaj nuk donte që te vritej askush për të dhe i urdhëroi të gjithë sahabët që të shpërndaheshin nëpër shtëpitë e tyre[23]. Një natë para se të vritej kishte vendosur të agjëronte të nesërmen. Aty nga fundi i natës pa në ëndërr Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) duke i thënë: A të kanë rrethuar o Uthman? A të kanë ndaluar ujin o Uthman? Nëse ti dëshiron mund të fitosh ndaj tyre ose të çelësh iftar këtu tek ne, dhe i dha një enë me ujë. Më pas kur u zgjua, bashkëshortja e tij iu afrua dhe i solli ujë që të pinte, por ai tha unë jam agjërueshm dhe se Profeti i kishte ofruar ujë për iftar[24]. Mëngjesin e asaj dite u futën munafikët në shtëpinë e Uthmanit ndërkohë që ai po lexonte Kur’an. Iu afrua një burrë egjiptian që quhej Xhebleh nga fisi Benu Sedus i cili i gjuajti me shpatë, mirëpo Uthmani u mbrojt me njërën dorë të cilën ia këputi goditja e shpatës, rrodhi gjaku mbi ajetin Kuranor: “Allahu të mjafton ty ndaj tyre”(Bekare 137)[25], atëherë mus’hafi i ra nga dora dhe tha: Uallahi kjo është dora e parë e cila i ka shkruar suret e pjesës së shtatë të Kur’anit[26], sepse siç dihet Uthmani ka qenë prej shkruesve të shpalljes, biles i pari që ka shkruajtur drejtpërdrejt nga Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem). Erdhi gruaja e tij që ta mbronte nga një goditje tjetër, e cila i këputi asaj gishtat e dorës,e mori Kuranin dhe e vendosi në prehërin e saj dhe pas kësaj erdhi goditja vdekjeprurëse e cila e vrau Uthmanin (radiallahu anhu),atëherë e shoqja e tij u hodh mbi të.Dikush prej tyre tha:Allahu e vraftë këtë grua, sa të mëdha i ka të pasmet e saj.Ajo tha:Aty u binda se këta e bënë gjithë këtë vetëm për interes dunjaje[27]. Kjo ndodhi ditën e xhuma në 18 Dhulhixhe të vitit 35 H duke zgjatur kështu halifati i tij 12 vjet, në moshën 82 vjeçare[28]. Allahu e mëshiroftë prijësin e muslimanëve i cili u vra padrejtësisht dhe qoftë i kënaqur me të deri në ditën që do ta takojë.

Përktheu dhe përshtati: Shuajb Rexha

Burimet e lëndës:

1)      Sahihul Buhari

2)      Sahihu Muslim

3)      Musnedi i imam Ahmedit

4)      Suneni i Tirmidhiut

5)      Suneni i Ibn Maxhes

6)      Fedailu es-sahabeh te imam Ahmedit

7)      Silsiletu el ehadithi es-sahihah te Albanit

8)      El Bidajetu uen-nihajeh te Ibn Kethirit

9)      Es-Siratu en-nebeuijeh te Ibn Kethirit

10)   Sherhu usulul itikad te el-Lalekaij

11)   Et-Tarihul islamij te Mahmud Shakirit

12)   Asrul hilafeti er-rashideh te Ekrem Dija Umerij

13)   El Hulefa er-rashidun te Eminul Kudah

14)   Es-Siratu en-nebeuijeh ue tarihul hulefai er-rashidin te Abdullah Salih el Uthejmin

15)   Mearixhul Kabul te Hafidh el Hakemij

16)   Nubdhetun muhteserah fi tarihul hulefa er-rashidin te Sad bin Abdullah el Gamedij.

[2] Transmeton Buhariu nr 3699.

[3] Transmeton  Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 842 dhe Ibn Maxheh nr 133 dhe e saktesoi Albani

[4] Transmeton Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 803 dhe Ibn Maxheh nr 154 dhe e saktesoi Albani.

[5] Transmeton Muslimi nr 2401 dhe Fet-hul Barij 7/70.

[6] Transmeton Tirmidhiu nr 3704 dhe e saktesoi ate. Te njejtin gjykim ka dhe Albani.

[7] Transmeton Ahmedi 6/75, Tirmidhiu nr 3705 i cili tha:Hasen, ndersa Albani e konsideroi te sakte.

[8] Transmeton Ahmedi 2/115, Tirmidhiu 3708 dhe tha:Hasen.Te njejtin gjykim ka dhe Albani.

[9] Transmeton Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 804 dhe Ibn Maxheh nr 113 dhe e saktesoi Albani.

[10] Transmeton Ahmedi 5/63 me zinxhir te sakte, Tirmidhiu nr 3701 dhe e konsideroi hadith hasen.Te njejtin gjykim ka dhe Albani.

[11] Fet-hul Barij 7/78 hadithi nr 3700.

[12] Fet-hul Barij 7/79  hadithi nr 3700.

[13] Transmeton el-Lalekai ne Sherhu usulil itikad nr 2553 se Abdurrahman bin Aufi ka thene:Jam konsultuar me te gjithe ne lidhje me zgjedhjen e halifes dhe te gjithe thonin:Uthmani .eshte me i mire se Aliu. Ne nje transmetim tjeter te tij,nr 2552 Abdurrahmani ka thene:Uallahi nuk ia kam dhene besen Uthmanit pa u konsultuar me pare edhe me femijet që mësonin Kuranin, të cilët thonin: Uthmani është më i mirë se Aliu.

[14] Keto dialekte jane: 1)Dialekti i fisit Kurejsh. 2)Dialekti i Jemenit. 3)Dialekti i fisit Hudhejl. 4)Dialekti i fisit Temim. 5)Dialekti i fisit Heuazin. 6)Dialekti i fisit Kinaneh. 7)Dialekti i fisit Thekif.

[15] Transmeton Buhariu nr 4987.

[16] Ne el Mesahif fq 19 dhe Sujutij e Musned Alij nr 295.

[17] Marre nga libri Tarihul islam ue uefejatul meshahir uel ealam ahdel hulefai rashidin, fq 420 te imam Dhehebiut.

[18] Marre nga libri Tarihul islam ue uefejatul meshahir uel ealam ahdel hulefai rashidin, fq 318 te imam Dhehebiut.

[19] Transmeton Ahmedi 1/75, Tirmidhiu nr 3703 dhe Nesai 6/235.

[20] Transmeton Ahmedi 1/70, Nesai 6/46, Ibn Ebi Asim nr 1303.

[21] Transmeton Tirmidhiu nr 3703 dhe tha:Hasen.Te njejtin gjykim ka dhe Albani.

[22] Transmeton Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 763 nga Ibn Auni nga Nafiu i cili tha:Ibn Umeri e ka veshur dy here kemishen e hekurt(eshte pergatitur per lufte) diten e vrasjes se Uthmanit.

[23] Transmeton el-Lalekai ne Sherhu usulil itikad (7/ 1430) nr 2568 nga Ebu Habibeh se ai ka thene:Me dergoi Zubejri tek Uthmani kur ai ishte i rrethuar.Shkova ne nje dite te nxehte vere.E gjeta te ulur ne karrike dhe prane tij qendronin Husejn bin Alij, Ebu Hurejra,Abdullah bin Umeri, Abdullah bin Zubejri. I thashe: Me ka derguar tek ti Zubejr bin Auam, i cili te dergon selamet e tij dhe thote:Une jam akoma nen urdhrat e tua dhe nuk ka ndryshuar asgje tek une, nuk e kam thyer besen e dhene.Nese deshiron vij tek ty ne shtepi dhe jam perkrah teje.Fisi Beni Amr bin Auf me kane premtuar se jane te gatshem te mblidhen tek une dhe te veprojne si t’i urdheroj.Uthmani kur e degjoi mesazhin tha:Allahu ekber, falenderimi i takon Allahut qe e ka ruajtur vellaun tim nga kjo.Ktheja selamin prej meje dhe thuaji se nese do jesh ketu, do jesh nje nga te vraret ndaj qendrimi yt atje ku je eshte me i dashur per mua, shpresoj qe me ty Allahu te mbroje nderin tim pas vdekjes time.Me pas Uthmani tha:Une kerkoj vendosmerisht nga cdokush qe me bindet mua qe te mos luftoje per mua.

[24] Te ngjashem me kete tekst e transmeton Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 810 dhe el-Lalekai ne Sherhu usulil itikad nr 2577,Hakimi 3/103 i cili tha: Isnadi eshte i sakte dhe ia miratoi Dhehebiu.

[25] Transmeton Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 766.

[26] Nga sureja Kaf deri ne fund.

[27] Transmeton Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 765.

[28] el Isabeh 4/224 te Ibn Haxherit dhe Ahmedi ne Fedailu es-sahabeh nr 778.

Ai është Umer bin el Hattab bin Nufeil bin Abdul Iza bin Rabah nga fisi Beni Adij bin Kab, një nga fiset kurejshite. Prejardhja e tij takohet me Profetin salallahu alejhi ue selem tek gjyshi i shtatë Kab bin Luej. Ishte prej parisë së kurejshëve dhe zotëri i nderuar. Ai pajtonte dhe shuante grindjet tek kurejshët kur ata luftonin me njëri-tjetrin dhe në të njëjtën kohë ishte ambasador i kurejshëve kur hapnin luftë me të tjerët. Quhet dhe me emrin Ebu Hafse ose me pseudonimin “el Faruk” me të cilin e emërtoi  Profeti (sal-allahu alejhi ue selem).

U lind trembëdhjetë vjet pas vitit të elefantit. Ishte i ashpër dhe i egër ndaj muslimanëve por si rezultat i lutjes së Profetit (sal-allahu alejhi ue selem) për të, ai pranoi islamin në vitin e gjashtë të shpalljes në moshën 33 vjeçare dhe i kishin paraprirë në islam dyzet burra.

Islami i tij

Umeri radijallahu anhu ishte i fortë,autoritar, i pashëm, me personalitet dhe sillej shumë keq me muslimanët. Thotë Seid bin Zejd (djali i xhaxhait të Umerit): Uallahi Umeri është ai i cili më ka lidhur për shkak se kisha pranuar islamin. Pra, kështu vepronte Umeri që të largonte muslimanët nga feja e tyre por ashpërsia e tij e jashtme fshihte pas saj mëshirë dhe butësi. Transmeton Umu Abdullah bintu Hathemeh (ishte prej emigrantëve të Etiopisë) e cila thotë: Po bëheshim gati për të emigruar drejtë Etiopisë ndërkohë që po prisja burrin tim Amirin, i cili doli për të mbledhur ca gjëra për ne, kur vjen Umeri (radiallahu anhu) i cili në atë kohë ishte armik dhe lëndues ndaj nesh, thotë:A do niseni oj Umu Abdullah? Thashë: Po, vallahi, do emigrojmë në token e Allahut, pasi që na lënduat dhe munduat, derisa Allahu të na japë rrugëzgjidhje.Tha: Allahu qoftë me ju. Umu Abdullahi tha: Aty vura re dhembshuri që nuk e kisha parë ndonjëherë  tek ai. Më pas ai u largua dhe mu duk i prekur nga largimi ynë. Pas pak kthehet i shoqi, Amiri dhe ajo i thotë:O Ebu Abdullah, sikur ta shihje Umerin pak më parë, i dhembshur dhe i mërzitur për ne që po largohemi.Tha:Duket sikur lakmon në islamin e tij? Thash:Po. Tha: Ai nuk do pranojë islamin pa pranuar më parë islamin gomari i Hatabit. Ajo tha:E tha këtë nga mungesa e shpresës për shkak të ashpërsisë që ai shfaqte.

Profeti (sal-allahu alejhi ue selem) vazhdimisht bënte dua për Umerin që të pranonte islamin. Transmeton Ibn Umeri radijallahu anhuma se Profeti (sal-allahu alejhi ue selem) thoshte: “O Allah përforcoje islamin me atë që është më i dashur tek Ty prej këtyre dy personave: Ebu Xhehlin ose Umer bin el Hattabin, tha: Dhe ishte më i dashur Umeri[1]. Një ditë prej ditësh u drejtua Umeri (radiallahu anhu) për tek shtëpia ku mblidhej Profeti (sal-allahu alejhi ue selem) me shokët e tij. Tek dera e shtëpisë qëndronte njëri nga sahabët ashtu që të ruante. Kur e pa Umerin duke ardhur me shpatë në dorë, i tregoi Profetit (sal-allahu alejhi ue selem). Disa nga sahabët u frikësuan. Hamza u afrua tek dera dhe tha: Nqs ka ardhur që të bëhet musliman kjo është më e mirë për të, ndërsa nqs ka ardhur për diçka tjetër uallahi do ta vras me shpatën e tij. Kur Umeri (radiallahu anhu) deshi të hynte në shtëpi, doli Profeti (salallahu alejhi ue selem) tek dera, e largoi Hamzën dhe kur hyri Umeri (radiallahu anhu) Profeti (sal-allahu alejhi ue selem) e kapi atë dhe e shkundi fort, derisa ia nxori të gjithë shejtanët dhe i tha: “Ose do të pranosh islamin tani o i biri Hatabit ose Allahu (xhele shenuhu) do të lëshojë mbi ty fatkeqësi (shkatërrim). Kështu pra, Umeri (radiallahu anhu) pranoi islamin, u plotësua duaja e Profetit (sal-allahu alejhi ue selem) dhe filluan të faleshin muslimanët në Kabe, gjë e cila nuk ishte e mundur më parë. Kjo gjë ndodhi menjëherë pas emigrimit të parë në Etiopi. Ibn Mesudi (radiallahu anhu) thotë: “Pasi që pranoi islamin Umeri kemi qenë gjithnjë krenarë. Para kësaj nuk mund të faleshim në Kabe, derisa Umeri pranoi islamin dhe i cili luftoi me kurejshët që të na lejonin të faleshim atje. Me të vërtetë pranimi i islamit nga ana e Umerit ishte fitore (çlirim) për ne[2].

Disa nga cilësitë dhe mirësitë e tij

Umeri (radiallahu anhu) ka qenë në kohën e injorancës i njohur për oratori dhe trimëri dhe u shqua në islam për forcë, autoritet, zuhd (asketizëm)[3], drejtësi, mëshirë, dituri, fikh, fjalë të saktë dhe adhurim[4]. Ishte i rreptë në zbatimin e ligjeve të Allahut, i ashpër me armiqtë,ishte korrekt në thënie dhe veprime, shejtani i tij personal kishte frikë ta urdhëronte për gjynahe siç e thotë këtë Ali bin ebi Talib[5].

Në kohën e tij u arritën çlirimet më të mëdha dhe të paimagjinueshme ndonjëherë më parë. Ishte ai që shkatërroi dhe zhduku përfundimisht dy perandoritë që sundonin botën në atë kohë: Perandorinë e Persëve dhe Perandorinë Bizante (romake). Me të drejtë ishte halifeja i dytë i muslimanëve dhe njeriu më i mirë i këtij umeti pas Ebu Bekrit. Kur’ani ia vërtetoi fjalën e tij  disa herë[6], siç ishte rasti i faljes së dy rekateve tek mekami i Ibrahimit apo mbulimi i grave të Profetit apo këshillimi që ai u drejtoi grave të Profetit apo veprimi më i drejtë në lidhje me robërit e luftës në betejën e Bedrit[7].

Disa hadithe rreth vlerave të Umerit radijallahu anhu

1. Nga Aishja (radiallahu anha) thotë: thoshte Profeti (sal-allahu alejhi ue selem): “O Zot forcoje islamin me Umer bin el Hattab[8] “.

2. Nga Ibnu Umeri thotë: thotë Profeti (sal-allahu alejhi ue selem): “Me të vërtetë Allahu e ka vendosur të vërtetën në gjuhën dhe zemrën e Umerit[9] “.

3. Nga Ebu Seidi thotë: thotë Profeti (sal-allahu alejhi ue selem): “Me të vërtetë banorët e gradave të larta do të shihen nga poshtë nga ata që janë poshtë tyre ashtu siç shihet ylli i lartësuar në qiell, dhe me të vërtetë Ebu Bekri dhe Umeri do të jenë prej tyre, biles prej më të mirëve të tyre[10]“.

4. Nga Xhabir (radiallahu anhu) thotë: thotë Profeti (sal-allahu alejhi ue selem): “Pashë veten time që hyra në xhenet (në ëndërr), aty pranë ishte Rumejsa gruaja e Ebu Talhasë. Papritmas dëgjova zhurmë këmbësh, thashë: Kush është ky? Tha: Ky është Bilali. Pashë një pallat ku pranë tij qëndronte një robëreshë. Thashë: I kujt është ky? Tha: I Umerit. Desha të hyja brenda që të shikoja në të por kujtova xhelozinë tënde. Tha Umeri: Bëfsha nënën dhe babain kurban për ty o i dërguari i Allahut! Si mund të kem xhelozi për ty?![11]”

5. Nga Abdullah bin Umeri nga Profeti (sal-allahu alejhi ue selem): “Ndërkohë që isha në gjumë pashë në ëndërr që mu dha një enë me qumështin prej të cilës unë piva, derisa pashë qumështin të rridhte nga cepat e buzëve të mia. Pastaj  ia dhashë Umer ibn el Hattabit. E pyetën: Me çfarë e komenton këtë o i dërguari i Allahut? Tha: “Kjo është dituria[12]“.

6. Nga Ukbeh bin Amir i cili  thotë Profeti (sal-allahu alejhi ue selem): “Sikur të kishte pas meje profet, ai do të ishte Umeri[13] ”

7. Nga Ebu Hurejra thotë: Profeti thotë (sal-lallahu alejhi ue selem): “Ka pasur në popujt që kanë qenë para jush njerëz të frymëzuar dhe nqs do të ketë në popullin tim ndonjë të tillë ai do të jetë Umeri [14]“. (Mulhem, Muhadith) i Frymëzuar do të thotë siç ka ardhur në një hadith merfu nga Ebu Seid el Hudrij: “Flasin engjëjt nëpërmjet  gjuhës së tij” apo hadithi i Aishes: “Muhadith, Mulhem, “atij që i lëshohet e vërteta në gojën e tij” dhe tek Muslimi nga Ibn Uehle: “I frymëzuar do të thotë tia qëllosh të vërtetës pa qenë profet[15]“.

8. Abdullah bin Hisham thotë: Ishim me Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) i cili kishte marrë për dore Umerin (radiallahu anhu). Tha Umeri (radiallahu anhu): “O i Dërguari i Allahut ti je më i dashur tek unë se çdo gjë tjetër.  [Transmeton Buhariu]

9. Nga Ibn Ebu Mulejkeh i cili e ka dëgjuar Ibn Abasin duke thënë: U vendos Umeri mbi shtratin e tij të vdekjes dhe u mblodhën njerëzit rreth tij duke u lutur për të para se ta ngrinin. Unë isha i pranishëm aty,  kur papritmas më befasoi (frikësoi) një njeri që kishte kapur supin tim, kur shoh pas meje ai ishte Ali bin Ebi Talib,i cili pasi që u lut për Umerin tha: Nuk di njeri më të dashur tek unë që do të dëshiroja ta takoja Allahun (xheleshanuhu) me punë të mira si punët e tij përveç teje. Unë gjithmonë besoja dhe isha i bindur se Allahu do të të bashkonte me dy shokët e tu sepse më kujtohet se sa shumë e dëgjoja Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) duke thënë: “Shkova unë Ebu Bekri dhe Umeri, hyra unë Ebu Bekri dhe Umeri, dola unë Ebu Bekri dhe Umeri [16] “.

10. Nga Abdullah ibn Umeri thotë : Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) ka thënë: “Vishe këtë të re, jeto me dinjitet dhe falënderues dhe vdis shehid, Allahu të furnizoftë me atë që ti je i kënaqur si në këtë botë ashtu edhe në Ahiret”.

11. Nga Enesi thotë:Erdhi një njeri dhe e pyeti Profetin salallahu alejhi ue selem:Kur do bëhet Kiameti? Tha: “Çfarë ke përgatitur për të? Tha:Asgjë përveç faktit që unë e dua Allahun dhe të Dërguarin e Tij.Atëherë Profeti salallahu alejhi ue selem i tha: “Ti do të jesh me ata që i do”. Enesi tha:Nuk jemi gëzuar me dicka tjetër pas mirësisë së islamit më shumë se sa u gëzuam me këtë fjalë: “Ti do të jesh me ata që do”, sepse unë e dua Profetin salallahu alejhi ue selem, Ebu Bekrin dhe Umerin dhe shpresoj që të jem me ta për shkak të dashurisë që kam për ta megjithëse nuk kam të njëjtat vepra me ata[17].

12. Transmeton Mesruk bin Dahak i cili ka thënë:Ebu  Xhafer Muhamed bin Alij bin Husejn ka treguar nga babai i tij se një djalosh nga fisi Beni Hashim i tha Aliut radiallahu anhu:Të kam dëgjuar në hytbe që thua: O Allah, na përmirëso ashtu sic përmirësove halifet e drejtë, kë ke për qëllim?Aliu tha:Ebu Bekrin dhe Umerin, dy imamët e udhëzimit, dy shejhat e islamit, të cilët merren për shembull pas Profetit salallahu alejhi ue selem.Kush i ndjek ata dy do udhëzohet në rrugën e drejtë, kush i pason ata e ka qëlluar të vërtetën, kush kapet fort pas tyre është anëtar i palës së Allahut dhe vërtetë pala e Allahut janë fitimtarët[18].

Marrja në dorëzim e halifatit dhe besatimi i sahabëve

N.q.s për Ebu Bekrin ishte Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) ai i cili u bëri shenjë muslimanëve ta pranonin për halife, në rastin e Umerit ishte Ebu Bekri (radiallahu anhu) ai i cili e la me porosi  (me testament) që të zgjidhej Umeri si halife i muslimanëve. Në radhë të parë Ebu Bekri u konsultua me njerëzit, të cilët ia besuan Ebu Bekrit për të caktuar prijësin e muslimanëve, pastaj ai urdhëroi që të mblidheshin njerëzit dhe u tha atyre: O ju njerëz, mua më erdhi caktimi i Allahut (xheleshanuhu) ashtu siç  po e shikoni ndaj patjetër duhet ta keni një njeri i cili merr përsipër çështjen tuaj, u prin juve në namaz, u urdhëron për çështjet e ndryshme, lufton së bashku me ju kundër armikut tuaj, prandaj n.q.s jeni dakord unë do u jap mendimin tim. Pasha Allahun i Cili nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Tij, n.q.s unë e di në veten time se diçka është e mirë për ju unë nuk ua fsheh atë juve,pastaj filloi të qante dhe së bashku me të edhe ata që ishin të pranishëm. Njerëzit thanë: O zëvendësi i Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem) ti je më i dituri dhe më i miri prej nesh prandaj zgjidh për ne kë të duash. Atëherë Ebu Bekri tha: Unë do të bëj përpjekjen time që të zgjedh për ju më të mirin tuaj inshallah[19]. Ebu Bekri thërriti Uthmanin dhe i tha: Shkruaj :Bismilahir-Rahmanir-Rahim

Kjo është ajo porosi të cilën Ebu Bekr bin Ebi Kuhafe  e la në momentin e fundit të tij nga kjo botë duke dalë prej saj dhe momenti i parë i tij në lidhje me Ahiretin duke u futur në të, momenti në të cilin beson edhe ai që është kafir, bindet plotësisht mëkatari dhe i mbushet mendja përgënjeshtruesit. Unë po ju lë si halife tuajin pas meje Umer bin el Hatabin prandaj dëgjojeni atë dhe binduni atij. N.q.s ai mban drejtësi, ky është mendimi dhe dija që kam unë për të, ndërsa nqs sillet ndryshe çdo njeri ka përgjegjësi për mëkatet e tij. Unë ju dua të mirën juve por nuk e di të fshehtën, “më vonë do ta marrin vesh ata që bëjnë padrejtësi se çfarë përfundimi do të kenë” dhe es-selamu alejkum ue rrahmetullahi ue berekatuhu (paqja, mëshira, bereqeti i Allahut qofshin mbi ju)[20].

Rruga që ndoqi Umeri për drejtimin e shtetit

Umeri (radiallahu anhu) eci sipas të njëjtës mënyrë që ndoqi paraardhësi i tij Ebu Bekri. Kur Ebu Bekri (radiallahu anhu) vdiq, Umeri (radiallahu anhu) u ngjit në minber, ku pasi që falënderoi dhe lavdëroi Allahun (xheleshanuhu) tha: O ju njerëz unë do bëj një lutje prandaj thoni Amin: O Zot unë jam i ashpër prandaj më bëj që të jem i butë me ata që të binden ty, duke iu përmbajtur të vërtetës, duke kërkuar fytyrën Tënde, duke kërkuar botën tjetër. O Zot më bëj të ashpër e të egër kundër armiqve të Tu, kundër munafikëve dhe njerëzve të prishur pa u bërë padrejtësi atyre nga ana ime. O Zot, unë jam koprrac prandaj më bëj mua bujar (dorëdhënës) pa e tejkaluar në shpenzime, pa rija (syefaqësi) dhe mburrje. O Zot më bëj që të kërkoj me këto vepra fytyrën Tënde dhe botën tjetër. O Zot më mundëso të jem modest dhe i përulur dhe të jem i butë me muslimanët[21]“.

Pra shihet qartë në këtë hutbe rruga që do ndiqte Umeri, hutbe e cila ishte e ngjashme me atë të Ebu Bekrit (radiallahu anhu). U shfaq gjatë halifatit të tij një politikë e mirë, një sistem i rregullt, një mirë organizim i administratës dhe financës. Planifikoi çlirimin e tokave të reja, ndoqi politikën e zonave të hapura (të lira), mundohej të plotësonte sa më shumë interesat e popullit dhe mbante drejtësi mes tyre. Nuk ia lejonte vetes të merrte nga Bejtul Mali (buxheti i shtetit) më shumë se sa një rrobë për dimër, një rrobë për verë, një deve për udhëtim dhe ushqim ditor mesatar aq sa merrte çdo muhaxhir tjetër. Hutbet e tij, letrat dhe mesazhet që ua dërgonte komandantëve të ushtrive dhe njerëzve të caktuar në krye të vendeve, na tregojnë qartë për ndjenjën e thellë të përgjegjësive, e shoqëruar kjo me mbështetje dhe besim të fortë në Allahun (xheleshanuhu).

Punët më të rëndësishme që ndërmori Umeri (radiallahu anhu)

Umeri (radiallahu anhu) filloi të organizonte shtetin me një vullnet të pathyeshëm gjë e cila e ndihmoi shumë në përballimin e problemeve të jetës, kërkesave të shumta në varësi të situatave të reja, sidomos me zgjerimin e shtetit islam nga të katër anët e horizontit. Disa nga punët më të rëndësishme janë:

1. Formimi për herë të parë i regjistrave, si psh regjistri i ushtrisë i cili në kohën e sotme i përngjasin ministrisë së mbrojtjes, regjistri i pasurisë i cili i ngjason ministrisë së financës.

2. Themeloi Bejtul Malin (buxhetin e shtetit), caktoi gjykatësit, shkruesit, vuri në përdorim paratë (kartëmonedhat) zhvilloi postën, sistemin e llogarisë, dërgonte njerëz në tokat e çliruara për tu mësuar njerëzve islamin si dhe bëri bazë për fillimin e kalendarit islam emigrimin e Profetit (salallahu alejhi ue selem) duke qenë se emigrimi i tij ishte fillimi real i ngritjes së shtetit islam.

3. I kushtonte rëndësi gjendjes së popullit dhe kjo shihet qartë në interesin që tregonte për familjet e varfra dhe udhëtimet e tij natën për të parë gjendjet dhe shqetësimet e njerëzve.

4. E pa më të arsyeshme që t’i linte tokat e çliruara në pronësi të banorëve të këtyre tokave sesa tua shpërndante muxhahidëve, me kusht që pronarët e tokave të paguanin haraxhin (taksën e tokës).

5. Bëri ndarjen e tokave të çliruara në krahina dhe caktoi në krye të çdo krahine një zëvendës në atë vend, përgjegjës i cili paguhej me rrogë nga Bejtul Mali(Arka e buxhetit të shtetit). Për të qenë përgjegjës zgjidheshin njerëz të mirë të devotshëm dhe që ishin të aftë në drejtimin e punëve.

6. Urdhëroi ngritjen e një sërë qytetesh të reja në tokat e çliruara si p.sh: Kufe dhe Basra në Irak, qyteti i Fistatës në Egjipt e të tjera qytete si këto që do shërbenin si qendra të shtetit islam në këto vende.

çlirimet në kohën e Umerit

Ndër preokupimete tij kryesore ishte vazhdimi i xhihadit, përhapja e islamit dhe dhe vazhdimi i çlirimeve të cilat i filloi Ebu Bekri (radiallahu anhu) në tokat e persëve dhe bizantëve.

çlirimi i Irakut dhe tokave perse

1) Pasiqë u qetësua për gjendjen e ushtrisë në Sham, Umeri e përqëndroi vëmendjen e tij (radiallahu anhu) në çlirimin e Irakut dhe tokave perse. Aq e rëndësishme ishte për halifen, çlirimi i këtyre tokave, saqë dëshiroi ta drejtonte vetë ushtrinë, mirëpo muslimanët e këshilluan që më mirë ishte të rrinte në Medine dhe të caktonte një prej sahabëve të mëdhenj si komandant. Umeri ra dakort me këtë mendim dhe caktoi si komandant të ushtrisë Sad bin ebi Uekas.

Beteja e Kadisijes, viti 15H

2) U nis Sad ibn ebi Uekas drejt Irakut i cili në atë kohë ishte pjesë e shtetit të madh pers. Persët e ndjenë rrezikun që po u afrohej prandaj mbreti i tyre Jerdu Xhurd mblodhi një ushtri të madhe e cila numëronte rreth 80.000 ushtarë të stërvitur dhe pajisur në formën më të mirë. Si komandant i ushtrisë perse u caktua një ushtarak me përvojë që quhej Rustum, gjithashtu ushtria shoqërohej nga 33 elefantë. Kur u ballafaquan dy ushtritë me njëra-tjetrën Rustumi kërkoi nga Sadi ebi bin Uekas që të dërgonte një burrë të zgjuar e të dijshëm ashtuqë ta pyeste rreth disa çështjeve, sepse ai (Rustumi) çuditej se çfarë i bëri arabët të ndryshonin kaq shumë kur dihej se më parë ata kanë qenë gjithmonë të nënshtruar dhe pa kurrfarë peshe në krahasim me persët. Sad ibn ebi Uekas dërgoi disa persona njëri pas tjetrit tek Rustumi, mes tyre ishte Rib’ij bin Amir. Hyri Rib’ije tek Rustumi, i cili kishte urdhëruar të zbukurohej dhoma ku do bëhej takimi me shtroja prej mëndafshi, me jastëkë të qëndisur me flori, mbushur vendi me perla, diamante dhe zbukurime të tjera. Rustumi ishte ulur në një krevat floriri dhe në kokë mbante kurorën e tij e cila i merrte shikimet e njerëzve. Ndërsa Rib’ija ishte i veshur me disa rroba të vjetra e të grisura, mbante me vete armët e tij, mburojën, përkrenaren dhe ishte i hypur mbi një kalë të vogël. Kur hyri dhe pa zbukurimet e tyre dhe mburrjen e tyre deshi tu tregonte se atij nuk i interesonin aspak dhe as që ua hidhte sytë zbukurimeve të tyre. Prandaj kur hyri brenda me kalin e tij, shkeli mirë e mirë shtrojat e shtrenjta, pastaj zbriti dhe  e lidhi kalin e tij tek disa jastëkë. U afrua me kokën lart, me hapa të vendosur, me armët ngjeshur. I thanë: Lëri armët. Tha plot krenari: Unë nuk erdha me dëshirën time, jeni ju ata që më thërritët prandaj më lini kështu ose u ktheva. Rustumi tha: Lëreni të afrohet. U afrua duke u mbështetur me shtizën e tij mbi jastëkët e shtrenjtë derisa i grisi shumicën e tyre. Rustumi tha: çfarë u ka sjellë juve këtu? Tha: Allahu na ka dërguar neve që të nxjerrim atë që Ai do nga adhurimi i njerëzve tek adhurimi i Allahut, nga ngushtica e kësaj bote tek gjerësia e saj, nga padrejtësia e feve në drejtësinë e islamit. Gjithashtu na ka dërguar tek njerëzit që t’i thërrasim ata tek feja e Allahut, prandaj kush e pranon këtë fe, ne tërhiqemi prej tij dhe kthehemi mbrapsht, ndërsa kush e refuzon këtë fe do ta luftojmë derisa të arrijmë premtimin e Allahut. Tha: çfarë është premtimi i Allahut? Tha: Xheneti për atë i cili vritet në luftë ose fitorja për atë që ngelet gjallë. Rustumi kërkoi një afat derisa ta studionin këtë çështje, mirëpo Rib’ije nuk i dha afat më shumë se tre ditë duke i thënë: Nuk na ka mësuar Profeti (sal-lallahu alejhi ue selem) që t’i japim afat armikut më shumë se tre ditë kur të ballafaqohemi me të. Rustumi tha: A ti je i pari i tyre? Tha: Jo, por muslimanët janë si një trup i vetëm. Rib’ije bin Amir u kthye, ndërsa Rustumi mblodhi më të zgjedhurit e popullit të tij duke diskutuar, Rustumi tha: A keni dëgjuar ndonjëherë fjalë më të mençur dhe më krenare se sa fjala e këtij burri? Thanë: Ki kujdes, mos e lër fenë tënde dhe të anosh nga fjala e atij qeni, a nuk e pe se ç’rroba kishte veshur? Rustumi tha: Mjerë për ju, mos shikoni rrobat por shikoni fjalën dhe mendimin. Me të vërtetë muslimanët nuk i japin rëndësi veshjes, ushqimit dhe prejardhjes. Pas kësaj Sad ibn Ebi Uekas dërgoi një person tjetër, Mugira bin Shu’beh. Kur hyri tek persët, Rustumi i tha atij: Ju jeni fqinjët tanë dhe ne gjithmonë u kemi mbrojtur juve dhe u kemi bërë mirë, prandaj kthehuni në vendin tuaj dhe u premtojmë se nuk do e pengojmë tregtinë tuaj. Tha Mugira: Ne nuk duam jetën e kësaj bote, qëllimi ynë dhe ajo që ne kërkojmë është bota tjetër. Allahu (xheleshan uhu) ka dërguar tek ne profet me fenë e vërtetë, nuk ka person që largohet nga kjo fe veçse poshtërohet.Pas këtyre debateve u vendos të fillohej lufta.Dy ushtritë u takuan dhe u përplasn ashpër me luftime gjatë gjithë ditës dhe pjesën më të madhe të natës. Kjo gjendje vazhdoi për tre ditë, por ajo që duhet të theksohet është se muslimanët vuajtën shumë nga elefantët të cilët i frikësonin kuajt arabë që nuk ishin mësuar të shihnin elefantë. Megjithatë luftëtarët trima muslimanë bënë durim dhe luftuan me guxim derisa arritën fitoren me ndihmën e Allahut dhe suksesin e Tij. Dikujt i lindi ideja e goditjes së elefantëve me shigjeta në sy ashtu që të zmbrapseshin si dhe ua mbyllën sytë kuajve të tyre që të mos i shihnin elefantët. Në ditën e katërt Allahu dërgoi një erë të fortë  e cila shkatërroi kampin e mexhusëve persë duke i bërë ata të shpartallohen dhe të arratiseshin nga të mundeshin. Në këtë betejë u vranë dhjetë mijë persë, mes tyre dhe komandanti Rustum, ndërsa nga muslimanët ranë shehida rreth dymijë e pesëqind.Me këtë betejë u forcua pozita e islamit , u ngrit lart fjala e Allahut, u krijua autoritet i fortë i muslimanëve tek arabët dhe jo arabët. Gjithashtu u përhap udhëzimi i islamit, drejtësia e tij duke dëbuar errësirën e kufrit dhe shirkut [22].

Çlirimi i Shamit

3) Bizantët e morën vesh për shkeljen e muslimanëve në tokat e tyre, ndaj i shkruajtën Heraklit i cili ndodhej në Kuds.Ai u tha:Mendimi im është të bëni kompromis me muslimanët, sepse uallahi është më mirë tu jepni gjysmën e Shamit dhe do u mbetet juve gjysma tjetër së bashku me vendet bizante, se sa të mposhteni në Sham dhe në gjysmën e vendeve bizantine. Kjo këshillë i zemëroi komandantët e ushtrisë bizante dhe menduan se kjo fjalë ishte pasojë e dobësisë në karakterin e Perandorit bizant. Herakli kur pa këtë qëndrim të ushtrisë u dorëzua para vendimit të tyre dhe hyri në luftë duke mbledhur të gjitha forcat dhe u përqendrua në qytetin e Himsit ku përgatiti ushtri të madhe dhe të pajisur mirë[23]

Beteja e Jermukut( viti 15 h)

4) Pasi që Herakliu pa fitoret e njëpasnjëshme të muslimanëve, mblodhi të gjithë ushtarët që kishte në dispozicion për tu përplasur me ushtrinë muslimane. Këto forca ishin nën komandën e vëllait të Heraklit, i cili e përqendroi ushtrinë pranë lumit Jermuk, një prej lumenjve të vegjël që furnizon lumin Jordan. Ndërsa  ushtria muslimane e cila ishte nën komandën e Ebu Ubejdes zbriti dhe u vendos përballë bizantëve. Duke parë numrin e madh të bizantëve Ebu Ubejde ngarkoi Halid bin Uelidi që të organizonte ushtrinë në formacion lufte.

Halid bin Uelidi i bëri ushtrisë një rregullim që nuk ishte parë kurrë nga arabët. Sulmuan kalorësit muslimanë me trimëri të rrallë derisa arritën të ndanin ushtrinë bizantine në dy pjesë, kalorësit veç dhe këmbësorët veç. Kjo ndarje si dhe goditjet e kalorësve muslimanë bënë që kalorësia bizante të tërhiqej duke lënë mijëra të vrarë në fushë betejë. Pas kësaj e gjithë ushtria muslimane u hodh mbi këmbësorinë bizante, të cilët ose binin në tokë të vrarë ose mbyteshin në lumë. Ishte kjo fitore e bujshme e muslimanëve goditja kryesore shkatërruese e perandorisë bizante. Në këtë betejë u vranë më shumë se njëqind mijë bizantë dhe rreth tre mijë shehida nga muslimanët.

çlirimi Egjiptit

5) Egjipti në atë kohë ishte nën sundimin bizant dhe me besim të krishterë si bizantët. Megjithëse ishin të së njëjtës fe, bizantët i shtypnin egjiptianët dhe u vendosnin taksa nga më të ndryshmet saqë edhe nqs donin të varrosnin të vdekurit duhet të paguanin gjobë. U nis Amru bin Asi në krye të katër mijë ushtarëve muslimanë nga Shami për në Egjipt. Me gjithë vështirësitë që hasën në kalimin e dunave të rërës arritën në qytetin Arish të cilin e hapën pa rezistencë, kjo ndodhi në fund të vitit 18 H. Pastaj vazhduan drejt qytetit Ferma të cilin e çliruan pas një muaji e gjysëm rrethimi, pra në fillim të vitit 19 H. Në çlirimin e këtij qyteti muslimanët u ndihmuan nga egjiptianët të cilët ishin mërzitur nga regjimi bizantin. Pastaj vazhdoi përpara Amru bin Asi derisa arriti në qytetin Belbis të cilin e çliroi pas një lufte të ashpër e të pa ndërprerë e cila zgjati një muaj rresht. Pastaj eci drejt qytetit Umu Denin ku u ndez një luftë e egër pasi bizantët ishin të mbyllur në kala mbrojtëse të cilat njiheshin si më të fortifikuarat e asaj kohe por me ndihmën e Allahut u bë i mudur çlirimi i këtij qyteti. Vazhdoi çlirimi i qyteteve të njëpasnjëshme derisa u bë Egjipti krahinë muslimane [24].

Historia e shehidllëkut të Umer bin el Hattab

Umeri (radiallahu anhu) u vra nga dora e Feiruzit ose si quhej ndryshe Ebu Lulu’eh, skllavi i Mugira bin Shu’beh. Ky mexhus i sjellë nga Iraku për t’i mësuar muslimanëve disa lloj zanatesh që ai posedonte si p.sh: zdrukthëtarinë, gdhendjen, kovaçhanën etj. Ai kishte përgatitur një thikë të veçantë me dy maja, të helmosur për të vrarë halifen e muslimanëve, gjë të cilën e arriti në një namaz sabahu pasi që kishte filluar namazi. Ai e goditi Umerin gjashtë herë, njëra prej këtyre goditjeve ishte poshtë kërthizës e cila u bë shkak për vdekjen e tij. Kjo ndodhi më 23 Dhulhixhe të vitit 23 H. Bashkë me Umerin vrasësi theri edhe 13 burra gjatë ikjes së tij mes safeve ku shtatë prej tyre vdiqën, në fund ky kriminel kur e kuptoi se do kapej u vetëvra. Pas kësaj Umeri jetoi edhe tre ditë të tjera, ndërroi jetë më datë 26 të muajit Dhulhixhe. E lau, e qefinosi dhe ia fali namazin djali i tij Abdullahi, dhe  u varros pranë dy shokëve të tij. Halifati i tij zgjati dhjetë vjet e gjashtë muaj. Transmeton Buhariu nga Amru bin Mejmun i cili thotë: Isha në këmbë afër Umerit (radiallahu anhu) ku mes meje dhe tij ishte vetëm Abdullah bin Abasi në mëngjesin e asaj dite në të cilën u vra. Ishte Umeri (radiallahu anhu) që kalonte mes safeve dhe u thoshte: Drejtohuni, derisa nuk shikonte boshllëqe, atëherë dilte përpara dhe merrte tekbir. Lexoi në rekatin e parë suren Jusuf ose Nahl ashtu që të priste njerëzit derisa të vinin. Kur mori tekbir (për ruku) e dëgjova të thoshte në momentin e therjes: Më vrau qeni. Pastaj vrasësi u tërhoq duke kaluar mes safeve dhe therte kë të gjente majtas djathtas, duke therur kështu 13 burra, shtatë prej të cilëve vdiqën. Duke parë këtë situate një burrë prej muslimanëve i hodhi një rrobë përsipër kriminelit. Vrasësi kur u bind se do kapej atëherë vrau veten. Ndërkohë Umeri (radiallahu anhu) kapi për dore Abdu Rrahman bin Aufin dhe e nxori përpara. Ata që ishin prapa Umerit e panë se ç’ndodhi ndërsa ata që ishin në cepa nuk morën vesh gjë, biles filluan të thonë Subhanallah kur humbi zëri i Umerit. Abdu Rrahman bin Aufi e plotësoi namazin shpejt e shpejt, dhe kur mbaruan Umeri tha: O Ibn Abas shiko se kush më vrau. Pas pak erdhi Ibn Abasi dhe tha: Ishte robi i Mugiras. Umeri tha: Zoti e vraftë, elhamdulilah që nuk ishte vrasësi im ndonjë musliman. Pas kësaj u vendos në shtëpinë e tij, pas pak i dhanë një lëng që ta pinte por i doli nga plagët, iu dha qumësht por përsëri i doli nga vrimat, aty u kuptua se do vdiste. Filluan ta vizitonin njerëzit dhe t’i shprehnin lavdërime nga më të ndryshmet derisa erdhi një djalosh dhe tha: Përgëzohu o emir i besimtarëve me përgëzimin e Allahut, ti që shoqërove Profetin (sal-lallahu alejhi ue selem) ti që ke pozitë të veçantë siç e di dhe vetë, e more halifatin dhe mbajte drejtësi, ndërsa tani je shehid. Tha Umeri (radiallahu anhu): Do doja të dilja nga kjo botë as për mua e as kundra meje. Kur djaloshi iku, Umeri (radiallahu anhu) e pa rrobën e tij poshtë zogut të këmbës dhe tha: O djalosh ngrije rrobën tënde sepse kjo është më e mirë për rrobën tënde dhe më e devotshme për Zotin tënd. Tha: O Abdullah shiko se sa borxhe kam. Pasiqë i bënë llogarinë gjetën se borxhi i tij arrinte 86.000 dirhemë. Pasiqë la porosi ta shlyenin borxhin, i tha Abdullahut: Shko tek Aishja bëji selam prej meje, dhe mos i thuaj nga emiri i besimtarëve sepse unë sot nuk jam më emir por thuaji: Të kërkon leje Umeri biri i Hatabit që të varroset pranë dy shokëve të tij. Hyri Abdullahu tek Aishja dhe e gjeti atë duke qarë, i tha asaj: Të çon selam Umeri dhe të kërkon leje për tu varrosur pranë shokëve të tij! Tha Aishja: E kisha ruajtur atë vend për vete por sot do t’i jap përparësi Umerit ndaj vetes tim. Erdhi Abdullahu i tregoi për lejen e Aishes dhe Umeri tha: Elhamdulilah, nuk kisha gjë më të dashur sesa këtë. Kur unë të vdes më mirrni dhe më çoni atje, kërkojini leje përsëri Aishes (radiallahu anha) nëse jep leje më varrosni nëse jo më ktheni në varrezat e muslimanëve. Pasi që u përshëndet me njerëzit për herë të fundit dhe la porosinë e tij në lidhje me halifatin, vdiq Umeri (radiallahu anhu) halifeja i dytë i muslimanëve, shoku i dytë i ngushtë i Profetit (sal-lallahu alejhi ue selem), Zoti e mëshiroftë dhe qoftë i kënaqur prej tij.

Përktheu dhe përshtati: Shuajb Rexha, Ebu Duxhanah

Burimet e lendes:

1) Sahihul Buhari

2) Sahihu Muslim

3) Musnedi i imam Ahmedit

4) Suneni i Tirmidhiut

5) Fedailu es-sahabeh te imam Ahmedit

6) Silsiletu el ehadithi es-sahihah te Albanit

7) El Bidajetu uen-nihajeh te Ibn Kethirit

8  Es-Siratu en-nebeuijeh te Ibn Kethirit

9) Sherhu usulul itikad te el-Lalekaij

10) Et-Tarihul islamij te Mahmud Shakirit

11) Asrul hilafeti er-rashideh te Ekrem Dija Umerij

12) El Hulefa er-rashidun te Eminul Kudah

13) Es-Siratu en-nebeuijeh ue tarihul hulefai er-rashidin te Abdullah Salih el Uthejmin

14) Mearixhul Kabul te Hafidh el Hakemij

15) Nubdhetun muhteserah fi tarihul hulefa er-rashidin te Sad bin Abdullah el Gamedij

[2] Transmeton Buhariu nr 3684

[3] Tregohet se Umeri radijallahu anhu kishte vetem dy rroba, nje per dimer dhe nje per vere.

Aishja radijallahu anha thote: Zoti e meshirofte, ai kur godiste shkaktonte dhimbje, kur fliste i bente te tjeret te degjonin, ndersa kur ecte shpejtonte.

Nje dite prej ditesh Umeri radijallahu anhu pa Abdurrahman bin Aufin i cili kishte blere dicka(pak mish) dhe i tha:Cfare eshte ajo? Abdurrahmani tha: Bleva dicka. Umeri tha: A gjithmone qe do deshironi dicka do e bleni ate ?!

[4] Nga historite qe tregohen ne lidhje me ibadetin e Umerit:Ai po falej nje dite dhe po lexonte suren Jusuf, derisa erdhi tek ajeti: “Une ia paraqes ankesen e merzise dhe pikellimit tim Allahut”,qau shume.

Nje dite po falej si imam ne namazin e sabahut dhe lexoi ajetin:”Ndalojini aty, sepse do merren ne pyetje”, filloi te qante derisa u alivanos perdhe dhe u semur nje muaj rresht.

Nje nate para se te flinte than e vete:Sikur t’I falja dy rekate dhe pastaj te fle.Filloi te lexonte nga xhuzi Ame ajetin e pare te sures Nebe:”Per cfare ata pyesin njeri tjetrin, per lajmin e madh”, filloi te qante dhe nuk vazhdonte dot me tej ne lexim, vazhdoi te qante deri ne agim

Nje dite tjeter lexoi suren Mudethir derisa arriti tek ajetet: “Perkujto Diten kur kur do fryhet ne Sur,ajo do te hete Dite e veshtire, per kafirat nuk do jete aspak e lehte”, atehere qau derisa u alivanos perdhe.

[5] Marre nga libri Mearixhul Kabul 3/1340 te hafidh el Hakemij

[6] Transmeton Buhariu nr 402 dhe Muslimi nr 2399 nga Enesi i cili tha:Umeri ka thene: Eshte perputhur mendimi im me fjalen e Allahut ne tre raste:O i Derguari I Allahut, sikur ta marresh mekamin e Ibrahimit vend faljeje, atehere Allahu zbriti fjalen eTij:”Merreni mekamin e Ibrahimit vendfaljeje”(Bekarah 125).Ne rastin e dyte,thashe:O i Derguari i Allahut, tek ti vjen lloj lloj njeriu, i miri dhe i keqi, ndaj sikur t’i urdheroje grate e tua te mbuloheshin, atehere Allahu zbriti ajetin e hixhabit.Rasti i trete, thashe:Mesova lajmin per qortimin e Profetit ndaj disa grave te tij, ndaj shkova tek ato dhe u thashe:Ose jepini fund sjelljeve tuaja ose Allahu do u zevendesoje me gra me te mira,derisa njera prej tyre me tha:A nuk mjafton Profeti per te keshilluar grate e tij saqe te vish ti te keshillosh? Atehere Allahu zbriti fjalen e Tij: “Shpresohet qe Zoti juaj nese u ndan juve t’ia nderroje Profetit me gra me te mira se ju” (Tahrim 5)

[7] Marre nga libri Asrul hilafeti er-rashideh fq 67 te Ekrem Dija el Umerij

[8] Transmeton Ibn Maxheh nr 105, e saktesoi Albani

[9] Transmeton Tirmidhiu nr 3682 dhe e ka saktësuar  Albani

[10] Transmeton Ibn Maxheh nr 96, e saktesoi Albani

[11] Transmeton Buhariu nr 3679 dhe Muslimi nr 2394

[12] Transmeton Buhariu nr 3681 dhe Muslimi nr 2391

[13] Transmeton Tirmidhiu nr 3686 dhe hadith hasen.Shejh Albani tha:Ky hadith se paku eshte hasen ose sahih

[14] Transmeton Buhariu nr 3689 dhe Muslimi nr 2398

[15] Shpjegimi i termit mulhem eshte marre nga Lisanul arab 2/134, Sherhu Sahihi Muslim 5/166, Fet-hul Barij 7/50 dhe Medarixhus-salikin 1/39

[16] Transmeton Buhariu nr 3685 dhe Muslimi nr 2389

[17] Transmeton Buhariu nr 3688 dhe Muslimi nr 2639

[18] Transmeton el-Lalekai nr 2501

[19] Marre nga libri el Imameh ues-sijaseh 1/25 te ed-Dijneurij

[20] Marre nga libri  el Hulefa er-rashidun fq 46 te Eminul Kudah

[21] Marre nga libri el Akdul ferid 4/65 te Ibn AbduRabuh el Andalusij

[22] Marre nga libri el Hulefa er-Rashidun ued-deuletul emeuijeh, botim I Universitetit el Imam ne Rijad

[23] Marre nga libri Xheuleh tarijiheh fi asril hulefa fq 58 te Muhamed Sejid Uekil

[24] Marre nga libri el Hulefa er-Rashidun ued-deuletul emeuijeh, botim I Universitetit el Imam ne Rijad

Biografia e shejhut të nderuar Abdulaziz ibn Abdullah Al Shejh

Prejardhja e tij:

Dijetari i nderuar shejh Abdulaziz ibn Abdullah ibn Muhamed ibn Abdul-latif ibn Abdurrahman ibn Hasen ibn shejh Muhamed ibn Abduluehab për të cilin shërbërtori i dy haremeve (Mekes dhe Medines) dha urdhër që të emërohej si myfti i përgjithshëm i mbretërisë Arabisë Saudite, si dhe kryetar i komisionit të dijetarëve dhe komisionit të kërkimeve akademike dhe fetave në gradën e ministrit.

Lindja e tij:

Ai ka lindur në Meke më: 3/12/1362 h – 1/12/1943. I vdiq babai kur ai ishte në moshë të vogël, nuk e kishte kaluar moshën tetë vjeçare në vitin 1370 h – 1951.

Zhvillimi i tij në dije:

Ai e mësoj Kuranin në moshë të vogël në vitin 1373 h – 1954 tek shehu Muhamed ibn Sinan.

Gjithashtu ka mësuar tek dijetari i madhe Muhamed ibn Ibrahim Al Shejh -Allahu e mëshiroftë- i cili ishte myfti i Arabisë Saudite në atë kohë, librin e Teuhidit, Tri Parimet dhe dyzet hadithet e imam Neveviut dhe kjo mes vitit 1374-1380h – 1955-1961.

Po ashtu ka mësuar edhe tek shejhu i nderuar Abdulaziz ibn Baz -Allahu e mëshiroftë- i cili ka qenë myfti i Arabisë Saudite dhe kryetar i komisionit të dijetarëve, shkencën e trashgimisë mes viteve 1377-1380h – 1958-1961.

Po ashtu ka mësuar tek shejh Abdulaziz ibn Salih el Murshid -Allahu e mëshiroftë- shkencën e trashëgimisë, gramatikën, teuhidin në vitin 1379h – 1960.

Në vitin 1375 dhe 1376 h – 1956 dhe 1957 ka mësuar tek shejh Abdulaziz Shethrij librin Umdetu Ahkam dhe librin Zadul Mustekni.

Në vitin 1374 h – 1955 ai mori pjesë në institutin “Imamul Daueti el Ilmij” (Imami i davetit akademik) në Rijad dhe pasi e mbaroj atë u regjistrua në fakultetin e sheriatit në Rijad në vitin 1380 h – 1961 ku dhe mori diplomën në njohuritë fetare dhe në gjuhën arabe në vitin shkollor 1383/1384h – 1964/1965

Detyrat e tij:

Është emëruar si mësues në institutin “Imamul Daueti el Ilmij” në Rijad nga viti 1384/1965 deri në vitin 1392h/1977, ku më pas u transferua në fakultetin e sheriatit në Rijad që ishte degë e Universiteti “Imam Muhamed Seud el Islamije” ku punoj si profesor asistent në të, duke shtuar veç mësim-dhënies ai punonte si kontrolluesi i shkrimeve për gradën magjistër dhe doktoraturës në fakultetin e Sheriatit, të Usulu Din, institutit të lartë të drejtësisë që është nën universitetin islamik e Imam Muhamed ibn Seud, fakultetin e sheriatit i cili është nën universitetin Umul Kura në Meke, si dhe jep mësim në institutin e lartë të drejtësisë në Rijad, dhe është pjesëtar dhe aktivist në komisionin e akademisë në universitet.

Në muajin Sheval të vitit 1407H është emëruar si pjesëtar i komisionit të dijetarëve të mëdhenj dhe u bë imam dhe hatib në xhaminë e shejh Muhamed ibn Ibrahim në Rijad pas vdekjes së dijetarit Muhamed ibn Ibrahim dhe kjo në vitin 1389H. Në muajin e Ramazanit është emëruar si hatib në xhaminë e madhe në Rijad dhe në vitin 1402H është emëruar imam dhe hatib në xhaminë e Arafatit, dhe në vitin 1412H në muajin e ramazanit është emëruar si imam dhe hatib në xhaminë Imam Turki ibn Abdullah në Rijadë.

Gjithashtu shehu i nderuar ka marrë pjesë në seminaret akademike, si dhe ka dhënë mësime dhe ka marrë pjesë në programet fetare në radio e televizor.

Familja e tij:

Shehu i nderuar ka katër djem dhe ato janë:

1-      Abdullah, i cili përgatitet për të marrë doktoraturën në institutin e lartë të drejtësisë.

2-      Muhamed, i cili jep mësim në gradën e shtatë në fakultetin e Usulu Din.

3-      Umer, i cili jep mësim në vitin e dytë në shkollën e mesme.

4-      Abdurrahman, i cili jep mësim vitin e dytë.

Prej cilësive që ka shejhu Abdulazizi është se që në fëmijëri është edukuar me edukatë fetare, besim dhe devotshmëri, sinqeritet, me këshilla nga prijave e muslimanëve, me dashuri ndaj njerëzve dhe butësi me to, e në veçanti me nxënësit e dijes.

Gradimi i tij në punësim:

Sa i përket gradimit të tij në punësim ishte si në vijim:

1-      Mësues në institutin akademik Imam Daue më 01/07/1384H.

2-      Profesor asistent në fakultetin e sheriatit më 07/05/1399H.

3-      Profesor në fakultetin e sheriatit më 13/11/1400H.

4-      U shpërngul nga universiteti me datën 15/07/1412H për shkak të emërimit të tij si pjesëtarë në Komisionin e Përhershëm për kërkime akademike dhe fetva me urdhrin numër 76/1 me datë 15/07/1412H.

5-      U emërtua si zëvendës i myftiut të përgjithshëm me urdhrin mbretëror numër 838 me datë 25/08/1416H.

6-      Pas vdekjes së shejh Abdulaziz ibn Baz -Allahu e mëshiroftë- u emëruar si myfti i përgjithshëm i Arabisë Saudite dhe kryetar i Komisionit të Përhershëm për kërkime akademike dhe fetva me urdhër të mbretit me numër 20/A me datë 26/01/1420H.

Ai i mbajti lidhjet me universitetin Islamik Imam Muhamed ibn Seud pasi u shpërngul prej tij duke dhënë mësim në institutin e lartë të drejtësisë si dhe mbikqyrës i gradave për magjistër dhe doktoraturë. Doktorata e fundit në të cilën ka marrë pjesë ka qenë në fakultetin e Usulu Din ditën e mërkurë datë 26/01/1420H.

Marrë nga revista “Buhuth Islamije” numër pesëdhjetë e gjashtë (56).

Përktheu Ylli Rama