Autor: Hafizi Ebul Fida’ Ismail ibën Umer ibën Kethir El-Kureshij Ed-Dimeshkij

(700-774 sipas Hixhretit)

Shejkhu dhe imami i famshëm, mjeshtri që ka përvetësuar dhe mësuar përmendësh, Imadud-Dijn Ebul-Fida’ ibën khatijb Ebi Hafs Umer ibën Kethir El-Basrauij Esh-Shafi’ij (Allahu e mëshiroftë dhe qoftë i kënaqur me të) thotë:

Gjithë falënderimet dhe lavdërimet i takojnë Allahut, i Cili e çeli Librin e Tij me falënderim dhe thotë:”Gjithë falënderimet dhe lavdërimet janë për Allahun, Zotin e gjithë botëve. I Gjithëmëshirshmi, Mëshirploti. I Vetmi Zotërues dhe Sundues  i Ditës së Shpërblimit.” (El-Fatiha 2-4)  Ai përsëri thotë: ”Gjithë falënderimet dhe lavdërimet janë për Allahun i Cili i ka dërguar robit të Tij (Muhamed) Librin dhe nuk ka sjellë e nuk ka lejuar në të asnjë shtrembërim. (Ai e ka bërë atë) të Drejtë e të Qartë për t’u tërhequr vëmendjen (mosbesimtarëve) për ndëshkim të ashpër prej Tij dhe për të përgëzuar besimtarët që punojnë drejtësi, se ata do të kenë shpërblim të vyer (Xhenetin) . Ata do të banojnë aty përherë. Dhe për të këshilluar ata të cilët thanë:Allahu ka lindur bir (ose bij e fëmijë). Asnjë dije nuk kanë ata për një gjë të tillë, as edhe të parët e tyre. Fjalë e rëndë del nga goja e tyre. Ata nuk thonë gjë tjetër veçse gënjeshtër.” (El-Kehf 1-5) Ai e çeli krijimin e Tij me falënderim dhe lavdërim.Ai thotë: ”Gjithë falënderimet dhe lavdërimet i takojnë vetëm Allahut i Cili krijoi qiejt dhe tokën, solli errësirën dhe dritën, megjithatë ata që nuk besojnë mbajnë të tjerë si të barabartë me Zotin e tyre.” (En-Aam 1) Ai e mbylli atë me falënderim dhe lavdërim, ku thotë pasi përmendi përfundimin e banorëve të Xhenetit dhe atyre të zjarrit: ”Dhe do të shihni melaiket të rrethojnë Arshin (e Allahut) nga të gjitha anët duke lartësuar Lavditë e Zotit të tyre. Dhe ata(gjithë krijesat) do të gjykohen drejt e me të vërtetën dhe do të thuhet: Gjithë falënderimet dhe lavdërimet janë për Allahun, Zotin e gjithë botëve.” (Ez-Zumer 75) Prandaj, Allahu i Lartësuar thotë: ”Dhe Ai është Allahu, askush nuk ka të drejtë të adhurohet përveç Atij. Për Të është gjithë falënderimi dhe lavdërimi në të parën (në këtë botë) dhe në të fundit (në jetën e Pasosur). Atij i takon vendimi dhe tek Ai do të ktheheni (ju të gjithë).” (El-Kasas 70) Ashtu siç Ai thotë: ”Gjithë falënderimet dhe lavdërimet janë për Allahun të Cilit i përkasin gjithë ç‘është në qiej dhe gjithë ç‘është në tokë. Për Të janë gjithë falënderimet dhe lavdërimet në jetën e Pastajme dhe Ai është më i Urti Gjithëgjykues, Njohësi i gjithçkaje.” (Sebe’ë 1)

Atij i takon falënderimi në fillim dhe në fund. D.m.th.: Në çdo gjë që Ai krijoi apo do të krijojë, vetëm Atij i takon falënderimi për të gjitha këto.Ashtu siç thotë namazliu kur falet: ”O Allah!Zoti ynë, Ty të takon falënderimi dhe lavdërimi, aq sa mbushen plot qiejt dhe toka dhe aq sa të mbushet ajo që Ti dëshiron më pas” (Siç e transmeton Muslimi në Sahihun e tij me nr. 771, nga El-Bera’ ibën Azib – Allahu qoftë i kënaqur me të-).Prandaj, banorët e Xhenetit do ta kenë dhunti madhërimin, falënderimin dhe lavdërimin e Tij, ashtu sikurse do të kenë dhunti frymëmarrjen. D.m.th.:Do ta madhërojnë, do ta falënderojnë dhe do ta lavdërojnë Atë, aq herë sa do të marrin frymë. Kjo për arsye se do të shohin begatitë madhështore që Ai u ka dhënë, do të shohin fuqinë e Tij të përsosur dhe pushtetin madhështor të Tij, si  dhe do të shohin bollëkun e Tij të njëpasnjëshëm dhe vazhdimësinë e bamirësisë së Tij. Me këtë rast, Allahu i Lartësuar thotë: ”Padyshim se ata që besojnë dhe punojnë mirësi e drejtësi, Zoti i tyre do t’i udhëzojë nëpërmjet besimit të tyre. Ndër ta do të rrjedhin lumenj në kopshtet e lumturisë (Xhenet). Lutja e tyre atje do të jetë: Lavdi të qoftë Ty o Allah! Dhe selam (paqë e siguri) do të jenë përshëndetjet e tyre atje (në Xhenet). Ndërsa lutja e fundit do të jetë: Gjithë falënderimet dhe lavdërimet janë  për Zotin e gjithë botëve.” (Junus 9-10)

Gjithë falënderimet dhe lavdërimet janë për Allahun i Cili dërgoi të dërguarit e Tij: ”Të dërguar si përgëzues dhe si paralajmërues në mënyrë që njerëzimi të mos ketë më arsye për t’u shfajësuar ndaj Allahut pas të dërguarve.” (An-Nisa’ 165). Ai e përfundoi dërgimin e tyre me pejgamberin që nuk dinte shkrim dhe këndim, arab, nga Meka, i cili udhëzon në rrugët më të drejta. Ai e dërgoi atë tek të gjitha krijesat e Tij, njerëzit dhe xhindët, që prej kohës që ai u dërgua, e derisa të çohet Kijameti.Siç thotë Allahu i Lartësuar:” Thuaj(O Muhamed):O njerëz! Vërtet që unë jam sjellë tek jut ë gjithë si i dërguar i Allahut-të Cilit i takon mbisundimi i qiejve dhe i tokës. Askush nuk meriton dhe nuk duhet të adhurohet përveç Atij. Kështu pra, besoni në Allahun dhe në të dërguarin e Tij, pejgamberin që nuk di shkrim as këndim, i cili beson në Allahun dhe në fjalët e Tij, dhe ndiqeni pra atë që të mund të jeni të udhëzuar.” (Al-A’raf 158) I Lartësuari thotë: ”Që unë me anë të tij t’ju këshilloj ju dhe ata që ai do të arrijë.” (En-Aam 19)

Kujtdo që i arrin ky Kur’an prej arabëve dhe joarabëve,të zinj dhe të kuq, njerëz dhe xhindë, i është këshillues dhe tërheqës vërejtjeje për të. Prandaj i Lartësuari thotë: ”Por ata të cilët e mohojnë atë (Kur’anin), zjarri do të jetë vendtakimi i tyre i premtuar.” (Hud 17) Kushdo që e mohon Kur’anin prej atyre që përmendëm, zjarri do të jetë vendtakimi i tyre i premtuar, ashtu siç Allahu i Lartësuar tha. Ai gjithashtu thotë: ”Atëherë më lini Mua të Vetëm me të atillët që përgënjeshtrojnë këtë mesazh (Kur’anin)! Ne do t’i ndëshkojmë ata pak nga pak, nga të mos e marrin vesh. Dhe Unë do t’u jap atyre afat.” (El-Kalem 44-45)

I dërguari i Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) thotë: ”Jam dërguar tek i kuqi dhe i ziu.” (Transmeton Muslimi në Sahihun e tij me nr.521, nga hadithi i Xhabirit         (Allahu qoftë i kënaqur me të). Muxhahidi thotë: D.m.th.: Njerëzit dhe xhindët. Pra Ai-paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të- , është i dërguar i Allahut tek të gjitha krijesat: Njerëzit dhe xhindët. Ai është komunikues nga Allahu i asaj që Ai i shpalli prej këtij Libri Famëlartë të cilit: ”Nuk i hyn e kota as nga para, as nga prapa: Ai është i zbritur nga (Allahu) më i Urti, më i Denji dhe Zotëruesi i të gjitha lavdërimeve.” (Fusilet 42)

Ai u mësoi atyre në të nga Allahu i Lartësuar se Ai i nxiti ata për kuptimin e tij. I Lartësuari thotë: ”A nuk mendojnë thellë për Kur’anin? Po të kishte qenë ai prej dikujt tjetër e jo prej Allahut, sigurisht që do të kishin gjetur në të mjaft kundërthënie e mospërputhje.” (An-Nisa’ 82) Allahu i Lartësuar thotë: ”(Ky është) një Libër gjithë bekime e mirësi, të cilin Ne ta kemi zbritur ty me qëllim që ata të mendojnë e të thellohen në vargjet e tij dhe që njerëzit e brumosur me mendje të shëndoshë të mund të përkujtojnë.” (Sad 29)Gjithashtu i Lartësuari thotë: ”A nuk mendojnë thellë ata për Kur’anin, apo zemrat e tyre janë të kyçura (për ta kuptuar atë)?” (Muhamed 24)

Atëherë, është detyrë për dijetarët që të zbulojnë kuptimet e fjalës së Allahut, ta komentojnë atë, ta kërkojnë nga vendburimet përkatëse, ta mësojnë atë dhe t’ua mësojnë edhe të tjerëve, siç Allahu i Lartësuar thotë: ”(Dhe përkujtoni)kur Allahu mori besë nga ata të cilëve iu dhanë Librat e parë për ta bërë të njohur e të qartë lajmin dhe të mos e fshihnin atë, por ata e hodhën atë tej pas shpine dhe bënë tregti me të për një fitim të mjerë! Dhe vërtet më e keqja është ajo që ata blenë!” (Al-Imran 187) I Lartësuari thotë: ”Vërtet ata që shkëmbyen një vlerë fare të vogël duke humbur premtimin e Allahut dhe betimet e tyre, këta nuk do të kenë aspak pjesë në Botën e Pastajme (në Xhenet). Allahu as nuk dot’u flasë atyre, as nuk do t’u hedhë shikimin në Ditën e Ringjalljes dhe as nuk do t’i pastrojë, dhe për ta do të ketë ndëshkim të dhimbshëm.” (Al-Imran 77)

Allahu i Lartësuar i nënçmoi ndjekësit e Librit (çifutët dhe të krishterët) para nesh, për shkak se ata i kthyen shpinën Librit që Allahu u dërgoi dhe u dhanë pas dynjasë dhe grumbullimit të të mirave të saj, duke u marrë me gjëra të tjera ndaj asaj që u urdhëruan, prej ndjekjes së Librit të Allahut.

Ngelet detyrë për ne –o muslimanë-, që t’i japim fund asaj të cilën Allahu i Lartësuar e nënçmoi. Le të zbatojmë urdhrat që Ai na urdhëroi, duke mësuar Librin e Allahut që ka zbritur tek ne dhe t’ua mësojmë edhe të tjerëve, ta kuptojmë dhe t’ua mundësojmë edhe të tjerëve kuptimin e tij. Allahu i Lartësuar thotë: ”A nuk ka ardhur koha për zemrat e atyre që besojnë besojnë të ndikohen nga mesazhi përkujtues i Allahut (nga Kur’ani) dhe nga ajo që u është shpallur nga e vërteta, që të mos bëhen si ata që iu dhanë Librat e parë më përpara, për të cilët kaloi shumë kohë, ndërsa zemrat e tyre u forcuan (u bënë gur)? Dhe shumica e tyre qenë të pabindur dhe të panënshtruar ndaj Allahut. Dijeni se Allahu i  jep jetë tokës pas vdekjes së saj! Me të vërtetë që Ne i kemi bërë të qarta ajetet (shenjat,treguesit,shpalljet) për ju, me qëllim që ju mbase kuptoni.” (El-Hadid 16-17). Fakti që Allahu i Lartësuar e përmendi këtë ajet pas atij që ishte para tij, na bën të kuptojmë se Allahu i Lartësuar ashtu sikurse i jep jetë tokës pas vdekjes së saj, po ashtu i zbut edhe zemrat me Iman (besim) pasi ato janë ashpërsuar nga gjynahet dhe mëkatet. Nga Allahu shpresojmë që të na përgjigjet dhe ta bëj këtë me ne, se padyshim Ai është Dhënës i Madh, Bujar.

Nëse dikush pyet dhe thotë: Atëherë, cilat janë rrugët më të mira të komentimit të Kur’anit?

Përgjigjia është: Padyshim që rrugët më të sakta për këtë, janë që Kur’ani të komentohet me Kur’an. Ajo që është përgjithësuar në një vend të Kur’anit është komentuar në një tjetër vend. Nëse kjo nuk të mundësohet atëherë duhet të kthehesh tek Suneti, sepse ai është shpjegues i Kur’anit dhe sqarues i tij. Madje imam Ebu Abdilah Muhamed ibën Idris Esh-Shafi-ij (Allahu e mëshiroftë) thotë: Çdo gjykim me të cilin ka gjykuar i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) është prej asaj që ai ka kuptuar nga Kur’ani. Allahu i Lartësuar thotë: ”Sigurisht që Ne të kemi zbritur ty(O Muhamed) Librin (Kur’anin) me të vërtetën që të mund të gjykosh mes njerëzve me anë të asaj që Allahu të ka shpallur ty, kështu që mos kërko falje për të pabesët.” (An-Nisa’ 105) I Lartësuari thotë: ”Ndërsa edhe ty (O Muhamed) me përkujtuesin me këshilla (Kur’anin), që ti të mund t’u shpjegosh njerëzve qartë se çfarë u është zbritur atyre dhe që të mund të mendojnë.” (En-Nahl 44) Gjithashtu i Lartësuari thotë: ”Dhe nuk ta kemi zbritur ty Librin (Kur’anin), veçse që të mund t’u shpjegosh qartë atyre ato çështje për të cilat ata kanë mendime të ndryshme e kundërshtojnë dhe si udhëheqje për veprim e përkujtim mëshire për popullin që beson.” (En-Nahl 64)

Prandaj, i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) thotë: ”Vini re! Mua më është dhënë Kur’ani dhe një tjetër si ai bashkë me të.” (Transmeton Ahmedi dhe Ebu Daudi në “Sunen” me nr. 4604, nga Mikdam ibën Ma’dikerib (Allahu qoftë i kënaqur me të). D.m.th.: Suneti. Suneti po ashtu ka zbritur me shpallje sikurse Kur’ani, vetëm se Suneti nuk këndohet siç këndohet Kur’ani. Imam Shafiu (Allahu e mëshiroftë) dhe imamllarë të tjerë e kanë faktuar këtë me argumenta të shumtë, por nuk është vendi i shtjellimit të kësaj teme këtu.

Pra, ti duhet ta kërkosh komentimin e Kur’anit prej tij, e nëse nuk e gjen në të, atëherë nga Suneti siç i tha i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) Muadhit, kur e dërgoi në Jemen: ”Me çfarë do të gjykosh?” Iu përgjigj: Me Librin e Allahut! I tha: ”Nëse nuk gjen në të?” Iu përgjigj: Me Sunetin e të Dërguarit të Allahut. I tha: ”Nëse nuk gjen në të?” Iu përgjigj: Do përpiqem me mendimin tim. Transmetuesi thotë: I Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) e goditi në gjoksin e tij dhe i tha: ”Gjithë falënderimet dhe lavdërimet i takojnë Allahut që e drejtoi të dërguarin e të Dërguarit të Allahut, tek ajo që pëlqen i Dërguari i Allahut. ”Ky hadith ndodhet në Mesanijd dhe Sunen, me zinxhir transmetimi të mirë, siç e kemi sqaruar në vendin e vet.

Pra, atëherë, nëse nuk e gjejmë komentimin në Kur’an dhe as në Sunet, do kthehemi tek fjalët e sahabëve, sepse ata janë më të mirënjohur për të, ngase përjetuan çaste dhe momente me të cilat u veçuan nga të tjerët. Ata posedojnë të kuptuarit e plotë, dijen e saktë dhe punën e mirë, e veçanërisht dijetarët dhe të mëdhenjtë e tyre, si katër imamët dhe udhëheqësit e drejtë, imamët e udhëzuar dhe Abdullah ibën Mes’udi-Allahu qoftë i kënaqur me të-.

Imam Ebu Xha’fer Muhamed ibën Xherir thotë: Na ka thënë Ebu Kurejb, na ka thënë Xhabir ibën Nuh, na ka thënë El-A’amesh, nga Ebi Dhuha, nga Mesruku i cili thotë se Abdullahi -d.m.th. ibën Mes’udi thotë: Për Atë, veç të Cilit nuk ka të adhuruar tjetër! Për çdo ajet që ka zbritur nga Allahu, unë di se për çfarë ka zbritur dhe ku ka zbritur. E sikur të dija vendin e ndonjërit që është më i ditur për Librin e Allahut se mua, tek i cili mund të shkohet do të shkoja. El-A’amesh, gjithashtu thotë: Transmetohet nga Ebu Uail, nga ibën Mes’udi i cili thotë: Kur ndonjëri prej nesh mësonte dhjetë ajete, nuk fillonte me të tjerat pa njohur kuptimet e tyre dhe pa punuar me to.

Ebu Abdurrahman Es-Sulemij thotë: Na kanë treguar ata të cilët na lexonin, të cilëve u lexonte pejgamberi (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të), se kur mësonin dhjetë ajete, nuk kalonin tek të tjerat derisa të punonin me atë që kuptohej prej tyre, e kështu mësuam Kur’anin dhe punën bashkë.

Prej tyre është dijetari det në dituri, Abdullah ibën Abasi, djali i xhaxhait i të Dërguarit të Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) dhe përkthyesi i Kur’anit, me bereqetin e lutjes së të Dërguarit të Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të), i cili u lut për të dhe tha: ”O Allah! Mundësoja kuptimin e fesë dhe mësoja komentimin!” (E transmeton Ahmedi në Musned dhe rrënja e tij është në Sahihun e Buhariut me nr.75).

Ibën Xheriri thotë: Na ka thënë Muhamed ibën Besh-shar, që thotë: Na ka thënë Ueki’u, nga Sufjani, nga El-A’amesh, nga Muslimi i cili thotë: Abdullahi d.m.th. ibën Mes’udi thotë: ”Sa përkthyes i mirë i Kur’anit është ibën Abbasi!” Më pas e transmetoi nga Jahja ibën Daud, nga Is-hak El-Ezrek, nga Sufjani, nga El-A’amesh, nga Muslim ibën Subejh Ebi Dhuha, nga Mesruku, se ibën Mes’udi thotë: ”Sa përkthyes i mirë i Kur’anit është ibën Abbasi!” Më pas e transmetoi nga Bundar, nga Xha’fer ibën Aun, nga El-A’amesh, po ashtu.

Ky është një zinxhir transmetimi i saktë deri tek ibën Mes’udi, i cili u shpreh për ibën Abbasin me këtë shprehje. Ibën Mes’udi (Allahu qoftë i kënaqur me të), ndërroi jetë në vitin tridhjetë e dy  –duke iu referuar mendimit më të saktë- , ndërsa ibën Abbasi jetoi edhe tridhjetë e gjashtë vjet pas tij. Si mendon ti, sa dituri ka përfituar ai pas ibën Mes’udit?

El-A’amesh transmeton se Ebu Uail thotë: Aliu caktoi zëvendës të tijin gjatë kryerjes së Haxhit ibën Abbasin, i cili mbajti një ligjëratë për njerëzit, në të cilën lexoi Suren El-Bekareh (në një tjetër transmetim: Suren Nur) dhe e komentoi me një komentim, të cilin po ta kishin dëgjuar romakët, turqit dhe dejlemët do të kishin pranuar Islamin.

Për këtë arsye, pjesa dërmuse që transmeton Ismail ibën Abdurrahman Es-Sudij i madhi në tefsirin e tij, është nga këta dy burra: Abdullah ibën Mes’udi dhe ibën Abbasi. Por ndonjëherë ai transmeton prej tyre gjëra që ata i tregojnë nga ndjekësit e Librave të parë, gjë të cilën i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) e lejoi duke thënë: ”Komunikoni prej meje qoftë edhe një ajet, flisni prej ehli Kitabit (ndjekësve të Librave të parë) dhe nuk ka problem. Kush gënjen qëllimisht ndaj meje, le të përgatiti ndenjësen e tij prej zjarri.” E transmeton Buhariu nga Abdullahi. Prandaj Abdullah ibën Amër ditën e Jermukut mori dy psalme nga librat e ehli kitabit dhe fliste nga ato duke iu mbështetur asaj që kuptoi nga ky hadith për lejimin e kësaj gjëje.

Por këto hadithe israilijate (citate të marra nga librat e ndjekësve të librave të parë) përmenden thjesht për t’u cituar dhe jo për të përforcuar mendimin.Ngase ato janë tre lloje:

Lloji i parë: Ajo që e njohim që është e saktë prej njohurive të fesë sonë që dëshmon për vërtetësinë e saj dhe kjo është e saktë.

Lloji i dytë: Ajo për të cilën jemi të sigurt se është gënjeshtër sepse kemi në fenë tonë atë që është në kundërshtim me të.

Lloji i tretë: Ajo për të cilën është heshtur, dhe nuk është as prej llojit të parë dhe as prej llojit të dytë. Ne këtë lloj, as nuk e besojmë dhe as nuk e përgënjeshtrojmë, por lejohet të citohet siç e parashtruam. Në përgjithësi, ato nuk përmbajnë ndonjë dobi që kthehet tek ndonjë çështje fetare; prandaj edhe dijetarët e ehli kitabit kanë mosmarrëveshje të shumta mes njëri-tjetrit rreth tyre. Madje edhe komentuesit kanë mospërputhje mes veti për shkak të tyre, siç e sheh këtë kur ata përmendin emrat e bujtësve të shpellës, ngjyrën e qenit të tyre, numrin e tyre, për shkopin e Musait nga ç’pemë ishte? Emrat e shpendëve që Allahu i ngjalli për Ibrahimin, përcaktimi i copës së mishit prej lopës që prekën të vdekurin, lloji i pemës prej së cilës Allahu i foli Musait, e të tjera gjëra për të cilat Allahu nuk dha detaje në Kur’an, të cilat nuk përmbajnë ndonjë dobi, nga e cila mund të përfitojnë njerëzit në këtë botë dhe as në botën tjetër. Mirëpo përcjellja e mosmarrëveshjes që ata kanë është e lejuar, siç thotë Allahu i Lartësuar: ”Thonë  (disa) se ata ishin tre, qeni i katërti i tyre; dhe (të tjerë) thonë se ata ishin pesë, qeni i gjashti – duke marrë kështu me mend të fshehtën – ; (megjithatë të tjerë prapë) thonë se ata ishin shtatë dhe qeni i teti. Thuaju: Zoti im e di më mirë numrin e tyre; askush nuk e di atë përveç një pakice të vogël. Kështu që mos diskuto veçse me provën e qartë dhe mos merr mendim nga asnjë prej tyre për çështjen e bujtësve të shpellës.” (El-Kehf 22)  Ky ajet fisnik përmban edukatën se si duhet të sillemi në raste të tilla, sepse Allahu i Lartësuar njoftoi për tre mendime të tyre dhe i quajti të dobëta dy mendimet e para dhe heshti ndaj të tretit.Dhe ky është një fakt se mendimi i tretë është i sakti, se po të ishte i dobët do ta refuzonte ashtu siç refuzoi dy të tjerët. Ai i bëri të kuptojnë se njohja e numrit të tyre nuk ka ndonjë dobi, prandaj në këtë rast tha: ”Thuaju: Zoti im  e di më mirë numrin e tyre.” Kjo për arsye se këtë nuk e dijnë vetëm se pak prej njerëzve, të cilëve ua ka mësuar Allahu; e prandaj tha: ”Kështu që mos diskuto veçse me provën e qartë.”, d.m.th. : Mos e mundo veten tënde për atë që nuk mundesh dhe nuk të sjell dobi, e mos i pyet ata për këtë se nuk dijnë tjetër veçse të marrin me mend të fshehtën. Kjo padyshim që është mënyra më e mirë e përcjelljes së mosmarrëveshjes që ekziston, duke i përfshirë të gjitha mendimet, duke përmendur të saktin dhe duke refuzuar mendimet e tjera të pavlefshme. Pra dobia e mosmarrëveshjes dhe fryti i saj përmenden, që të mos zgjatet mosmarrëveshja dhe kundërshtimi për gjëra pa interes, duke i lënë kështu gjithnjë vend angazhimit me më të rëndësishmen. Ndërsa kush tregon mosmarrëveshjen në një çështje dhe nuk përfshin të gjitha mendimet e njerëzve atëherë mënyra e trajtimit të çështjes nga ana etij është e mangët, sepse e vërteta mund të jetë në atë që ai e la. Po kështu, trajtim i mangët konsiderohet edhe ai, ku përcjellësi i tij tregon se ka mosmarrëveshje në një çështje dhe nuk tregon se cili është mendimi i saktë në të. Nëse saktëson mendimin e pasaktë qëllimisht, atëherë ka gënjyer qëllimisht, ose është i paditur dhe gaboi. Ka edhe të tjerë që tregojnë mosmarrëveshje për gjëra pa interes, ose që tregojnë mendime të shumta në të shprehur, por që në të vërtetë kthehen vetëm te një mendim ose dy. Këta lloj njerëzish kanë humbur kohën, duke shtuar njohuritë me gjëra që nuk janë të sakta, prandaj janë si ai që vesh rroba të rreme. E vetëm Allahu jep sukses për të vërtetën.

Sufjan ibën Ujejneh transmeton nga Abdullah ibën Ebi Jezijd, i cili thotë se: Ibën Abbasi, kur pyetej për ndonjë ajet në Kur’an e tregonte, e nëse nuk kishte diçka tregonte për të nga i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) , e nëse nuk gjente nga ai tregonte nga Ebu Bekri dhe Umeri (Allahu qoftë i kënaqur me të dy) , e nëse nuk gjente përpiqej me mendimin e tij.

Temë

Kur komentimin nuk gjendet në Kur’an, as në Sunnet dhe as nga Sahabët, atëherë shohim se shumë nga imamllarët janë kthyer tek fjalët e tabi’inëve, si Muxhahid ibën Xhebr. Se ai ishte argument në komentimin e Kur’anit, siç thotë Muhammed ibën Is’hak: Na ka thënë Abane ibën Salih, nga Muxhahidi i cili thotë: E paraqita Mus’hafin tek ibën Abbasi tri herë, nga Surja El-Fatiha deri në fund të tij, duke qëndruar me të në çdo ajet të tij dhe duke e pyetur për të.

Ibën Xheriri thotë: Na ka thënë Ebu Kurejbi, i cili thotë: Na ka thënë Talk ibën Ganam, nga Uthman El-Mekkij, nga ibën Ebi Mulejke, i cili thotë: E pashë Muxhahidin duke pyetur ibën Abbasin për komentimin e Kur’anit dhe kishte me vete edhe fletët që shkruante. Ibën Abbasi i thoshte: Shkruaj! Derisa e pyeti për të gjithë komentimin. Prandaj, Sufjan Eth-Theurij thoshte: Nëse të vjen komentimi nga Muxhahidi të mjafton.

Po ashtu janë edhe tabi’inët e tjerë si: Seid ibën Xhubejr, Ikrimetu maula ibën Abbas, Ata’ë ibën Ebi Rabah, El-Hasen El-Basrij, Mesruk ibën El-Exhda’ , Seid ibën El-Musejjib, Ebi El-Alijeh, Rabi’ ibën Enes, Katadeh, Dhahhak ibën Muzahim, e të tjerë tabi’inë dhe brezit pas tyre. Mendimet e tyre përmenden dhe shprehjet e tyre kanë ndryshim të theksuar me njëra-tjetrën dhe kështu ai që nuk ka dije mendon se kjo është mosmarrëveshje dhe i parashtron ato si mendime të veçanta. Mirëpo realiteti nuk është kështu, sepse dikush prej tyre e shpreh diçka me sinonime ose krahasime, ndërsa dikush tjetër shprehet duke cituar tekstin ashtu siç është, e kështu të gjithë kthehen në të njëjtin kuptim në shumë prej rasteve. Prandaj, ai që është i zgjuar duhet ta diktoj këtë dhe Allahu është Udhëzuesi.

Shu’be ibën El-Haxhaxh thotë  –dhe po kështu thonë edhe të tjerë- :Mendimet e tabi’inëve në çështjet e degëve nuk janë argument, e atëherë si mund të jenë argument për komentimin e Kur’anit? D.m.th.: Nuk janë argument ndaj atyre që janë në kundërshtim me të, dhe kjo është e vërtetë. Por kur ata bien dakord për diçka , atëherë nuk ka pikë dyshimi që unanimiteti i tyre është argument. Ndërsa kur kanë mosmarrëveshje mes tyre, ata nuk janë argument ndaj njëri-tjetrit dhe as ndaj brezave që vijnë pas tyre.Në këtë rast duhet kthyer tek gjuha e Kur’anit , ose e Sunetit, ose tek gjuha arabe në përgjithësi , ose tek fjalët e sahabëve rreth asaj çështjeje.

Kurse komentimi i Kur’anit thjesht me mendim është i ndaluar, siç transmeton Muhamed ibën Xheriri –Allahu e mëshiroftë- , i cili thotë: Na ka thënë Muhamed ibën Besh-shar, që thotë: Na ka thënë Jahja ibën Seid, na ka thënë Sufjani, që thotë: Më ka thënë Abdul-E’ala –që është ibën Amir Eth-The’alabij-, nga Seid ibën Xherir, nga ibën Abbasi, nga pejgamberi (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të), i cili thotë:”Kush thotë diçka në Kur’an me mendimin e tij, ose me atë që nuk di, le të përgatiti ndenjësen e tij në zjarr.”

Po kështu e transmeton Tirmidhiu dhe Nesai, nga rrugë të ndryshme transmetimi, nga Sufjan Eth-Theurij, si ai. E transmeton edhe Ebu Daudi, nga Mused-ded, nga Ebi Auaneh, nga Abdul-E’ala, si ai. Tirmidhiu thotë: Ky është hadith hasen.

Gjithashtu, kështu e transmeton edhe ibën Xheriri, nga Jahja ibën Talha El-Jerbu’ij, nga Sherijk, nga Abdul-E’ala, si ai nga pejgamberi (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të). Por, Muhamed ibën Humejd e transmetoi nga El-Hakem ibën Beshijr, nga Amër ibën Kajs El-Mulaij, nga Abdul-E’ala, nga Seidi, nga ibën Abbasi prej fjalës së tij dhe jo nga pejgamberi (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të). Ka ardhur nga Muhamed ibën Humejd, nga Xheriri, nga Lejthi, nga Bekr, nga Seid ibën Xhubejr, nga ibën Abbasi prej fjalës së tij, dhe Allahu është më i Dijshmi.

Ibën Xheriri thotë: Na ka thënë El-Abbas ibën Abdul-Adhijm El-Anberij, që thotë: Na ka thënë Habban ibën Hilal, që thotë, na ka thënë Suhejli vëllai i Hazmit, që thotë, na ka thënë Ebu Imran El-Xheunij, nga Xhundub, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) thotë: ”Kush thotë në Kur’an diçka me mendimin e tij, padyshim ka gabuar.”

Këtë hadith e transmeton Ebu Daudi, Tirmidhiu dhe Nesaiu, nga hadithi i Suhejl ibën Ebi Hazm El-Kutaij, dhe Tirmidhiu thotë se është “garijb”, ndërsa disa prej dijetarëve kanë folur për Suhejlin.

Në një transmetim të tyre ka ardhur ky tekst: ”Kush thotë diçka në Librin e Allahut me mendimin e tij dhe thotë të vërtetën, ai padyshim ka gabuar.”  Kjo sepse ai mori përsipër të thotë atë për të cilën nuk ka njohuri dhe ndoqi atë për të cilën nuk u urdhërua. Edhe nëse ai e gjen të vërtetën ai në të njëjtën kohë ka gabuar.sepse nuk veproi ashtu siç duhej të vepronte. Ai është si ai që gjykon mes njerëzve me injorancë, prandaj ai është në zjarr, edhe pse gjykimi i tij mund të jetë i drejtë. Por sidoqoftë, krimi i tij është më i lehtë se ai që gabon, dhe Allahu është më i Dijshmi. Allahu i quajti trilluesit gënjeshtarë: ”Përderisa ata nuk sollën dëshmues, ata janë gënjeshtarë tek Allahu.” (En-Nur 13) Pra trilluesi është gënjeshtar. Edhe nëse akuzon atë që ka bërë imoralitet në të njëjtën kohë, sepse tregoi një lajm që nuk i lejohej ta tregonte, edhe pse ai tregon atë që di, sepse mori përsipër të thotë atë për të cilën nuk ka njohuri, dhe Allahu është më i Dijshmi.

Prandaj, shohim se shumë prej selefëve (të parëve tanë të mirë) e kishin problem të komentonin atë për të cilën nuk kishin njohuri. Siç transmeton Shu’beh, nga Sulejmani, nga Abdullah ibën Mur-reh, nga Ebi Ma’amer, i cili thotë se Ebu Bekër Es-Sid-dijku (Allahu qoftë i kënaqur me të) thotë: Cila tokë do të më mbaj dhe cili qiell do më bëj hije nëse them në Librin e Allahut atë që nuk e di.

Ebu Ubejd Kasim ibën Sel-lam thotë: Na ka thënë Muhamed ibën Jezijd, nga El-A’uam ibën Hausheb, nga Ibrahim Et-Tejmij, se Ebu Bekri Es-Sid-dijku u pyet për fjalën e Allahut të Lartësuar: ”Dhe fruta, dhe Ab-ba (barishte e kullotë).” (Abese 31), dhe u përgjigj: Cili qiell do të më bëj hije dhe cila tokë do të më mbaj nëse them në Librin e Allahut atë që nuk e di.(Ky transmetim ka zinxhir të ndërprerë)

Ebu Ubejd gjithashtu thotë: Na ka thënë Jezijdi, nga Humejdi, nga Enesi, se Umer ibën El-Khattab lexoi mbi minber: ”Dhe fruta, dhe Ab-ba.” Dhe tha: Këto fruta i njohëm, ndërsa Ab-ba, çfarë është? Më pas u kthye në vetvete dhe tha: Ky është sforcimi o Umer.

Abëd ibën Humejd thotë:  Na ka thënë Sulejman ibën Harb, që thotë, na ka thënë Hammad ibën Zejd, nga Thabit, nga Enesi, i cili thotë: Ishim tek Umer ibën El-Khattab (Allahu qoftë i kënaqur me të) dhe mbi rrobën që kishte veshur kishte katër mballoma. Ai lexoi: “Dhe fruta, dhe Ab-ba.” Dhe tha: Çfarë është “Ab-ba”? Më pas tha: U ndaluam nga stërmundimi. E ç’të mundon nëse nuk e di.

Nga kjo kuptojmë, se ata të dy (Allahu qoftë i kënaqur me të dy),donin të zbulonin formën e “Ab-ba”, se përsa i përket faktit që është një bimë nga toka është diçka e qartë që dihet, se Allahu i Lartësuar thotë: “Dhe Ne e bëjmë drithin (grurin), të rritet në të, Dhe rrushtë… .”( Abese 27-28)

Ibën Xheriri thotë: Na ka thënë Ja’kub ibën Ibrahim, që thotë: Na ka thënë ibën Ulejjeh, nga Ejjubi, nga ibën Ebi Mulejke, i cili thotë se ibën Abbasi u pyet për një ajet, për të cilin nëse do të pyetej ndonjëri prej jush do të fliste për të, ndërsa ai refuzoi të fliste për të. Zinxhiri i transmetimit është i saktë.

Ebu Ubejd thotë: Na ka thënë Ismail ibën Ibrahim, nga Ejjubi, nga ibën Ebi Mulejke, që thotë: Një burrë pyeti ibën Abbasin për fjalën e Allahut ku thotë: “Një ditë, gjatësia e së cilës është sa një mijë vjet në llogarinë tuaj.” (Es-Sexhde 5) Dhe ibën Abbasi i tha atij: E ç’është: “Dita, përmasat e së cilës janë sa pesëdhjetë mijë vjet.” (El-Mearixh 4) Ai burri i tha: Unë të pyeta që të ma tregosh ti! Ibën Abbasi i tha: Ato janë dy ditë të cilat Allahu i përmendi në Librin e Tij dhe Allahu është më i Dijshmi për ato të dyja. Ibën Abbasi e pati të urryer të thoshte në Librin e Allahut atë që nuk e dinte.

Ibën Xheriri gjithashtu thotë: Më ka thënë Ja’kubi – d.m.th. ibën Ibrahimi, që thotë: Na ka thënë ibën Ulejje, nga Mehdi ibën Mejmun, nga El-Uelijd ibën Muslim që thotë: Talk ibën Habijb, erdhi tek Xhundub ibën Abdil-lah dhe e pyeti për një ajet në Kur’an. Ai tha: Do të kesh pasoja nga mua, por nëse je musliman çohu prej meje dhe ik, ose i tha, mos u ul me mua.

Maliku thotë: Nga Jahja ibën Seid, nga Seid ibën El-Musejjib, i cili kur pyetej për komentimin e ndonjë ajeti në Kur’an, thoshte: Ne nuk themi në Kur’an asgjë.

Lejthi thotë: Nga Jahja ibën Seid, nga Seid ibën El-Musejjib, i cili nuk fliste në Kur’an gjë tjetër përveç asaj që ishte e njohur.

Shu’be thotë: Nga Amër ibën Murreh i cili thotë se: Një burrë pyeti Seid ibën El-Musejjib për një ajet në Kur’an dhe ai i tha: Mos më pyet për Kur’anin, por po deshe pyet atë që pretendon se nuk i fshehet asnjë gjë, d.m.th.: Ikrimen.

Ibën Sheudheb thotë: Më ka thënë Jezijd ibën Ebi Jezijd, i cili thotë: E pyesnim Seid ibën El-Musejjib për hallallin dhe haramin dhe shihnim se ishte njeriu më i dijshëm, por kur e pyesnim për komentimin e ndonjë ajeti nga Kur’ani heshtëte, sikur të mos kishte dëgjuar.

Ibën Xheriri thotë: Më ka thënë Ahmed ibën Abdete Edh-Dhabbij, që thotë, na ka thënë Ham-mad ibën Zejd, që thotë, na ka thënë Ubejdullah ibën Umer, i cili thotë: Kam arritur Fukahatë e Medines, të cilët e konsideronin të madhe fjalën rreth komentimit të Kur’anit. Prej tyre ishte Salim ibën Abdullah, El-Kasim ibën Muhammed, Seid ibën El-Musejjib dhe Nafi’ë.

Ebu Ubejdi thotë: Na ka thënë Abdullah ibën Salih, nga Lejthi, nga Hisham ibën Ur’uete, që thotë: Nuk e kam dëgjuar asnjëherë  babanë tim të japë sugjerime për ndonjë ajet nga Libri i Allahut.

Ejjubi, Ibën A’un dhe Hisham Ed-Desteuaij, transmetojnë se Muhamed ibën Sirijn thotë: Njëherë, pyeta Abijdete Es-Selmanij për një ajet në Librin e Allahut dhe më tha: Ikën ata të cilët i dinin se për çfarë u zbrit Kur’ani? Kije frikë Allahun dhe përmbaju të saktës dhe goditjes në shenjë.

Ebu Ubejdi thotë: Na ka thënë Muadhi, nga ibën Aun, nga Abdullah ibën Muslim ibën Jesar, nga babai i tij, i cili thotë: Kur të flasësh prej Allahut, qëndro dhe shiko se çfarë ka para saj dhe ç’vjen pas saj.

Na ka thënë Hushejmi, nga Mugijre, nga Ibrahimi, i cili thotë se: Dijetarët tanë druheshin nga komentimi dhe e konsideronin diçka tepër të madhe.

Shu’be transmeton nga Abdullah ibën Ebi Es-Sefri, i cili thotë se Sha’bij thotë: Për Allahun! Unë kam pyetur për çdo ajet dhe nuk kam lënë asnjë ajet pa pyetur, por është transmetim nga Allahu i Lartmadhëruar.

Ebu Ubejdi thotë: Na ka thënë Hushejm, që thotë: Na ka thënë Umer ibën Ebi Zaideh, nga Sha’bij, nga Mesruku, i cili thotë: Kijeni frikë tefsirin(komentimin e Kur’anit), se ai padyshim që është transmetim nga Allahu.

Këto shprehje, si dhe të tjerat që kanë ardhur nga imamllarët e selefëve, nënkuptojnë se ata e kishin të vështirë të flisnin për komentimin e asaj për të cilën nuk kishin njohuri. Ndërsa kush flet për atë për të cilën ka njohuri gjuhësore dhe fetare, nuk ka bërë as edhe një shkelje. Për këtë arsye janë transmetuar shumë fjalë prej tyre dhe prej të tjerëve rreth komentimit të Kur’anit. Dhe kjo nuk përmban asnjë mospërputhje, sepse ata folën për atë që dinin dhe heshtën për atë që nuk dinin. Bile këtë duhet ta bëj çdokush, sepse ashtu sikurse njeriu duhet të heshti ndaj asaj për të cilën nuk ka njohuri, po ashtu e ka detyrë të thotë atë për të cilën pyetet dhe ka njohuri, siç Allahu i Lartësuar thotë: ”Për ta bërë të njohur e të qartë lajmin dhe të mos e fshihni atë.” (Al-Imran 187) Dhe siç është transmetuar nga rrugë të shumta në hadithin: “Kush pyetet për një dituri dhe e fsheh atë, do të lidhet me litarë zjarri Ditën e Kijametit.”

Hadithi që e transmeton Ebu Xa’fer ibën Xheriri është:

Na ka thënë Abbas ibën Abdul-Adhijm, që thotë: Na ka thënë Muhamed ibën Khalid ibën Athme, që thotë: Na ka thënë Xha’fer ibën Muhamed ibën Ez-Zubejrij, që thotë: Më ka thënë Hisham ibën Ur’uete, nga babai i tij, nga Aishja (Allahu qoftë i kënaqur me të), e cila thotë: Pejgamberi (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) nuk komentonte gjë tjetër nga Kur’ani, me përjashtim të disa ajeteve që mund të numërohen, të cilat ia kishte mësuar Xhibrili (paqja qoftë mbi të) .  Më pas e transmetoi nga Ebu Bekër Muhammed ibën Jezijd Et-Tarsusij, nga Ma’ën ibën Isa, nga Xha’fer ibën Khalid, nga Hishami, po si ai.

Ky padyshim është hadith i urryer dhe garijb, dhe personi i quajtur Xha’fer është i biri i Muhammed ibën Khalid ibën Zubejr ibën El-A’uaam El-Kurashij Ez-Zubejrij, për të cilin Buhariu thotë: Hadithi i tij nuk pasohet. Ndërsa Hafidh Ebul-Fet’h El-Ezdij thotë: Hadithi i tij është i urryer.

Imam Ebu Xa’fer, foli rreth kësaj çështjeje, ku ndër të tjerash tha se: Këto ajete njihen vetëm nëpërmjet shpalljes nga Allahu, me anë të Xhibrilit, i cili i ka marrë prej Tij. Ky do të ishte një sugjerim i saktë nëse hadithi do të ishte i vërtetë. Ngase prej Kur’anit, ka gjëra me të cilat Allahu është veçuar me dijen e tyre, një pjesë tjetër e dijnë edhe dijetarët, një pjesë tjetër e njohin arabët nga gjuha e tyre dhe një pjesë tjetër e njohin të gjithë dhe nuk ka asnjëri arsye të mos e dijë. Ky është mendimi që shpalosi ibën Abbasi, siç transmeton ibën Xheriri, i cili thotë: Na ka thënë Muhammed ibën Besh-shar, që thotë: Na ka thënë Muem-mel, që thotë: Na ka thënë Sufjani, nga Ebiz-Zinad, nga El-A’rexh, i cili thotë: Ibën Abbasi thotë: Tefsiri është në katër lloje: Të parin e njohin arabët prej gjuhës së tyre, të dytin nuk ka asnjëri arsye që të mos e dijë, të tretin e njohin dijetarët dhe të katërtin nuk e di askush tjetër përveç Allahut.

Ibën Xheriri thotë: Po e njëjta gjë është transmetuar nga një zinxhir transmetimi, që është në pikëpyetje:

Më ka thënë Junus ibën Abdul-E’ala Es-Sadefij, që thotë: Na ka njoftuar ibën Uehb, i cili thotë: Kam dëgjuar Amër ibën El-Harith, se ky i fundit kishte dëgjuar nga El-Kelbij, nga Ebi Salih, Maula Ummu Hani’, nga Abdullah ibën Abbasi, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Kur’ani ka zbritur në katër shkronja: Hallalli dhe harami të cilin nuk ka askush arsye të mos e dijë, komentimi që e komentojnë arabët, komentimi që e komentojnë dijetarët dhe ai që është muteshabih (jo krejt të qarta për t’u kuptuar nga njerëzit), që nuk i di askush tjetër përveç Allahut të Lartmadhëruar, dhe kush pretendon se atë e di dikush tjetër përveç Allahut ai është gënjeshtar.”

Pikëpyetja, për të cilën tregoi Ibën Xheriri, është për arsye të Muhammed ibën Es-Saib El-Kelbij, sepse hadithin e tij e kan lënë dhe nuk e kanë pranuar, e ndoshta ai gaboi kur e adresoi tek pejgamberi (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të). E ndoshta ajo është prej fjalës së Ibën Abbasit, siç e parashtruam më lart dhe Allahu është më i Dijshmi për të saktën.

Përshtati në shqip: Bledar Ali

“Kushdo që e kundërshton të Dërguarin, pasi i është dhënë udhëzimi dhe ndjek rrugë tjetër nga ajo e besimtarëve, Ne e lëmë të ecë andej nga është nisur dhe do ta përcëllojmë në zjarrin e Xhehenemit; eh, sa vendbanim i keq që është ai!” Nisa: 115.

Fjala e Allahut: “Kushdo që e kundërshton të Dërguarin, pasi i është dhënë udhëzimi” ka kuptimin: ai i cili ndjek rrugë tjetër pos asaj së sheriatit me të cilën erdhi me të i dërguari i Allahut -paqja dhe nderimi i Allahut qoftë mbi të-, në mënyrë që ai të jetë në një anë dhe sheriati në anën tjetër, dhe e gjithë kjo me qëllim prej tij pasi atij iu bë e qartë e vërteta.

Kurse fjala e Allahut: “dhe ndjek rrugë tjetër nga ajo e besimtarëve” kjo është diçka e pa ndarë nga cilësia e parë, por ndodh që të jetë në kundërshtim me argumentin e sheriatit, ose të jetë në kundërshtim të asaj që kanë rënë unanim për të umeti i Muhamedit në atë që është bërë e ditur se ata kanë rënë dakord për atë në të vërtetë, sepse atyre (umeti të Muhamedit) iu është garantuar se nuk mund të bashkohen në ndonjë gabim kjo si nderim për to dhe madhështi për të profetin e tyre -paqja dhe nderimi i Allahut qoftë mbi të-. Në lidhje me këtë çështje janë transmetuar shumë hadithe të sakta, kemi përmendur një pjesë të mirë të tyre në librin “Ehadithul Usul” dhe ka prej dijetarëve që kanë thënë se kuptimi i këtyre haditheve është muteuatir (që nuk len dyshim në saktësimin e saj) dhe në këtë ajet fisnik është bazuar imam Shafiu -Allahu e mëshiroftë- për argumentimin se unanimi i dijetarëve (El Ixhmau) është argument që nuk lejohet (është harram) kundërshtimi i tij, pas një diskutimi dhe mendimi të gjatë. Ai është i cili nxori në mënyrën më të mirë këtë përfundim dhe e përforcojë atë, megjithëse disa kanë hedhur dyshime rreth saj dhe kanë pretenduar se argumentimi me këtë ajet është i largët[1].

Për këtë Allahu i Lartësuar i ka kërcënuar ata që e kundërshtojnë një gjë të tillë me fjalën e Tij: “Ne e lëmë të ecë andej nga është nisur dhe do ta përcëllojmë në zjarrin e Xhehenemit; eh, sa vendbanim i keq që është ai!” që do të thotë: nëse dikush e pason këtë rrugë do ta ndëshkojmë atë për këtë vepër, duke ia zbukuruar atë atij në vetveten e tij dhe duke ia bërë atij të dashur –si degradim për të-, siç ka thënë Allahu i Lartësuar:

فَذَرْنِي وَمَن يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ

“Prandaj, më lër Mua me ata, që e mohojnë këtë Fjalë (Kuranin). Ne do t’i çojmë ata hap pas hapi drejt rrënimit të tyre, me mënyra që ata nuk i kuptojnë” Kalem: 44.

Dhe ka thënë:

فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ

“Kur ata u larguan (nga e vërteta), Allahu i largoi zemrat e tyre (nga rruga e drejtë)” Saf: 5.

Dhe ka thënë:

وَنَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

“Ne do t’i lëmë ata që të bredhin të verbër në humbje e mosbesim” En’am: 110.

Dhe e bëri që të jetë për të vendbanimi në botën tjetër zjarri, sepse ai i cili largohet nga udhëzimi nuk ka rrugë tjetër përveç zjarrit ditën e gjykimit, siç ka thënë Allahu i Lartësuar:

احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ وَمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ

“(Engjëjve do t’u thuhet): “Mblidhini njerëzit e këqij, shokët e tyre (djaj) dhe idhujt që i kanë adhuruar krahas Allahut e tregojuni atyre rrugën e Zjarrit flakërues!” Safat: 22-23.

Gjithashtu ka thënë:

وَرَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُم مُّوَاقِعُوهَا وَلَمْ يَجِدُوا عَنْهَا مَصْرِفاً

“Të ligjtë do të shohin zjarrin dhe do të binden, se me të vërtetë, do të bien në të dhe nuk do të gjejnë largim prej atij” Kehf: 53.

Shkëputur nga libri Tefsiri i Ibn Kethirit: 2/411-412 shpjegimi i ajetit 115 nga surja Nisa.

Përktheu Ylli Rama

Njohje e Shkurtër me Tefsirin

Tefsiri në gjuhën arabe vjen nga fjala “el fesr” që do të thotë: zbulesë e diçkaje të mbuluar.

Ndërsa në termin fetar tefsiri nënkupton: Sqarimin e kuptimeve të fjalëve të Allahut.

Mësimi i tefsirit është i domosdoshëm e themi këtë duke u bazuar në fjalën e Allahut që thotë: “Ky (Kuran) është një libër i bekuar, që Ne ta kemi zbritur ty (Muhamed), për të përsiatur mbi vargjet e tij dhe për t’u këshilluar me të mendarët.”[1] Si dhe në ajetin tjetër ku thotë: “Vallë, a nuk përsiatin ata për Kuranin apo i kanë zemrat të kyçura?!”[2].

Ajeti i parë aludon në atë se Allahu i Madhëruar e sqaroi se urtësia e zbritjes së këtij Kurani të begatë është që njerëzit të meditojnë në ajetet e tij dhe të marrin përvojë nga këshillat që gjenden aty.

Përsiatja e përmendur në ajet është të menduarit e thellë në fjalët për të arritur në kuptimet e tyre, por nëse një gjë e tillë nuk ndodh atëherë dhe urtësia e zbritjes së Kuranit humbet sepse ngelet thjesht një libër me terma që nuk kanë forcë ndikuese.

Gjithashtu nuk është e mundur që të merren mësimet nga ajetet e Kuranit pa i ditur kuptimet e tij.

Ndërsa ajeti i dytë aludon në faktin se Allahu i Madhëruar i ka përçmuar ata të cilët nuk meditojnë Kuranin duke dhënë të kuptojmë se zemrat e tyre janë të mbyllura dhe se hajri nuk mund të arrijë tek ato zemra.

Selefët tanë të mirë ndiqnin pikërisht atë që u kërkonte Allahu i Madhëruar sepse e mësonin Kuranin, shprehjet dhe kuptimet e tij, sepse vetëm në këtë mënyrë arinin të punonin me Kuran ashtu siç kërkonte Allahu sepse një punë e cila nuk kuptohet qëllimi i saj është diçka e pamundur që të bëhet.

Ebu Abdurrahman es Sulemi thotë: Na kanë treguar ata që na e lexonin Kuranin si Othman bin Afani apo Abdullah bin Mesudi etj se ata kur i mësonin tek Profeti -paqja dhe nderimi i Allahut qoftë mbi të- dhjetë ajete, nuk kalonin tek të tjerat derisa të mësonin dobitë që gjenden aty dhe t’i praktikonin ato. Dhe thoshin: Ne e mësuam Kuranin diturinë dhe praktikimin në të njëjtën kohë.

Shejhul Islam ibn Tejmije thotë: tradita e bën të pamundur që një popull ta lexojë një libër që flet për një art siç është mjekësia, matematika etj pa e shpjeguar atë. Kur kjo nuk ndodh tek ata si mund të ndodh me fjalën e Allahut të Madhëruar! Fjalë e cila i ruan ata dhe me të arrijnë shpëtimin, lumturinë dhe me anë të saj mbajnë lart fenë dhe jetën e tyre.

Dijetarëve u kërkohet që tua shpjegojnë njerëzve Kuranin qoftë duke shkruar apo edhe duke dhënë mësime, kjo bazuar në fjalën e Allahut që thotë: “Kujtoje (o Muhamed) kohën kur Allahu mori premtimin nga ata që u është dhënë Libri se do t’ua shpjegojnë atë njerëzve dhe nuk do të fshehin asgjë nga ai.”[3]

Shpjegimi i Kuranit për njerëzit përmbledh frazat dhe kuptimet e tij, e në këtë mënyrë tefsiri i Kuranit është një premtim që Allahu ua ka marrë atyre që u është dhënë dituria që ta sqarojnë atë.

Qëllimi i mësimit të tefsirit është arritja për tek frytet e mira dhe të bereqetshme që realizohet në besueshmërinë e lajmeve dhe përfitimi prej tyre duke i praktikuar dispozitat në atë mënyrë që ka dashur Allahu, me një fjalë të Adhurohet Allahu mbi baza të shëndosha diturie.

Detyrat e një Muslimani kur komenton Kuranin

Një Musliman kur komenton Kuranin e ka për detyrë që të ndjej në veten e tij se po përkthen fjalët që thotë Allahu i Madhëruar, po dëshmon për qëllime e atyre fjalëve. Kjo gjë duhet ta bëjë atë të druhet nga kjo dëshmi dhe të frikësuar që të thotë për Allahun pa pasur njohuri e në këtë mënyrë të bie preh e asaj që ka ndaluar Allahu dhe të poshtërohet me këtë gjest ditën e gjykimit. Allahu i Madhëruar thotë: “Thuaj: “Me të vërtetë, Zoti im ka ndaluar vetëm punët e pahijshme, qofshin të hapëta ose të fshehta dhe gjynahet, dhunimin pa të drejtë, t’i shoqërohet Allahut (në adhurim) diçka, për të cilën nuk ju ka dhënë kurrfarë të drejte dhe të thoni për Allahun atë që nuk e dini.”[4]

Gjithashtu ka thënë: “Në Ditën e Kiametit do t’i shihni ata që kanë trilluar gënjeshtra për Allahun, me fytyra të nxira. Vallë, a nuk është Xhehenemi vend për ata që janë mendjemëdhenj?!”[5]

Ku referohet tefsiri i Kuranit?

Tefsiri i Kuranit referohet tek këto pika që do përmenden më poshtë:

1- Tek fjala e Allahut, që do të thotë: Të komentohet Kurani me vetë Kuranin sepse Allahu e zbriti atë dhe vetëm Ai e di qëllimin e atyre fjalëve që ka zbritur.

Për këtë ekzistojnë shembuj:

- Fjala e Allahut “Pa dyshim, miqtë e Allahut nuk do të kenë arsye për t’u frikësuar dhe as për t’u dëshpëruar.”[6] Fjalën “miqtë e Allahut” e ka sqaruar me vetë fjalën e tij në ajetin vijues duke thënë: “(Të tillë janë) ata që besojnë dhe që (i) frikësohen (Allahut).”[7]

2- Fjalët e të dërguarit të Allahut, pra komenti i Kuranit me anë të sunetit. Sepse i dërguari i Allahut është kumtues i asaj që i zbriti Allahu i Madhëruar kështu që është njeriu më i ditur për qëllimet që ka Allahu me fjalët e tij.

Për këtë ekzistojnë shembuj:

- fjala e Allahut: “Ata që bëjnë vepra të mira, do të kenë shpërblim të mirë, madje edhe më tepër!”[8] i dërguari i Allahut fjalën “edhe më tepër” e ka komentuar me shikimin në fytyrën e Allahut të Madhëruar siç e ka përcjellë ibn Xheriri dhe Ibn Ebi Hatim nga Hadithi i ebu Musas dhe Ubej bin Keabit.

Ndërsa në Sahihun e Muslimit Suhejb bin Sinani përcjell se Profeti -paqja dhe nderimi i Allahut qoftë mbi të- në një hadith ka thënë: “E kështu pengesat do largohen dhe atyre nuk do u jepet kënaqësi më e madhe se sa të shohin Zotin e tyre, më pas lexoi këtë ajet: “Ata që bëjnë vepra të mira, do të kenë shpërblim të mirë, madje edhe më tepër!”

3- Fjalët e Sahabëve Allahu qoftë i kënaqur me ta e sidomos të diturit prej tyre dhe ata që janë angazhuar me tefsirin. E themi këtë sepse Kurani zbriti në gjuhën e tyre dhe në kohën kur jetuan. Gjithashtu ata pas profetëve janë njerëzit që më së shumti e kërkojnë të vërtetën dhe më të ruajturit nga pasionet dhe janë njerëzit më larg kundërshtimeve që e ndalojnë njeriun nga suksesi.

Për këtë ekzistojnë shembuj:

- fjala e Allahut: “Dhe, nëse jeni të sëmurë ose gjendeni në rrugë ose keni kryer nevojën natyrore, ose keni prekur gratë.”[9] Është vërtetuar nga ibn Abasi se ai “prekjen e grave” e ka komentuar me marrëdhëniet intime.[10]

4- fjalët e tabiinëve të cilët u kujdesën në marrjen e tefsirit nga sahabet -Allahu qoftë i kënaqur prej tyre-. Sepse tabiinët janë njerëzit më të mirë pas sahabeve dhe më të ruajturit nga pasionet. Gjithashtu gjuha arabe në kohën e tyre nuk kishte ndryshuar shumë prandaj ishin më afër të vërtetës në kuptimin e Kuranit krahasuar me ata që erdhën më pas.

Shejhul Islam ibn Tejmije thotë: Kur ata bëhen të një mendimi d.m.th. tabiinët rreth një çeshite atëherë nuk dyshohet se fjala e tyre bëhet argument por nëse kundërshtohen atëherë fjala e njërit nuk mund të jetë argument për një tjetër nëse ai e kundërshton e as për ata që vijnë më pas. Kjo çështje i kthehet gjuhës së Kuranit sunetit apo gjuhës së arabëve ose fjalëve të sahabëve.[11]

Marrë shkurtimisht nga libri “Bazat e tefsirit”

të autorit Muhamed bin Salih el Uthejmin -Allahu e mëshiroftë-.

Përktheu Fatjon Çorapi.

[1] Suretu Sad 29.

[2] Suretu Muhamed 24.

[3] Suretu Al Imran, 187.

[4] Suretu Araf, 33.

[5] Suretu Zumer, 60.

[6] Suretu Junus, 62.

[7] Suretu Junus, 63.

[8] Suretu Junus, 26.

[9] Suretu Nisa, 43.

[10] Përcjell Abdurrezaku në Musanefin e tij (1/134), ibn Ebi Shejbe në Musanefin e tij (1/192).

[11] “Fetva të mbledhura”.

Si duhet ta komentojmë Kuranin Fisnik

Allahu e zbriti Kuranin Famëlartë në zemrën e të dërguarit të Tij, Muhamedit -paqja dhe nderimet e Allahut qofshin mbi të- ashtuqë t’i nxjerrë njerëzit nga errësirat e kufrit dhe injorancës në dritën e islamit, Allahu i Lartësuar thotë:

“Elif Lam Ra. Ky është libër që ta zbritëm ty që t’i nxjerrësh njerëzit nga errësirat në dritë me lejen dhe vullnetin e Zotit të tyre, në rrugën e të GjithëFuqishmit, të Falënderuarit” (Ibrahim 1).

E bëri të Dërguarin e Tij sqarues dhe shpjegues të asaj që gjendet në Kuran, Allahu i Lartësuar thotë:

“Ne ta zbritëm ty Përkujtimin që tua sqarosh njerëzve atë që u është zbritur atyre ashtuqë ata të meditojnë” (Nahl 44).

Suneti është sqarues dhe komentues i asaj që është në Kuran.

Suneti është shpallje nga Allahu, siç thotë i Lartësuari:

“Ai nuk flet nga mendja e tij, ai (Kurani dhe Suneti) nuk është tjetër veçse shpallje që i shpallet” (Nexhm 3-4).

Profeti -paqja dhe nderimet e Allahut qofshin mbi të- ka thënë: “Mua më është dhënë Kurani e më është dhënë edhe njëherë sa ai. Nuk është e largët koha kur një person i ngopur mirë dhe i ulur në kolltukun e tij të thotë: Kapuni pas Kuranit, çfarë të gjeni në të hallall konsiderojeni hallall dhe çfarë të gjeni në të haram konsiderojeni haram. Me të vërtetë atë që i Dërguari i Allahut e bën haram është si ajo që Allahu e ka bërë haram“. (el Mishkah nr: 163).

Gjëja e parë me të cilën komentohet Kurani është vetë Kurani sëbashku me Sunetin -me Sunet do kuptojmë fjalët, veprat dhe aprovimet e Profetit -paqja dhe nderimet e Allahut qofshin mbi të -pastaj komentohet me shpjegimet e dijetarëve ku të parët e tyre janë sahabët, shokët e Profetit -paqja dhe nderimet e Allahut qofshin mbi të- dhe ndër më të dalluarit e tyre (në këtë fushë) ishte Abdullah bin Mesudi, kjo sepse ai e ka shoqëruar Profetin -paqja dhe nderimet e Allahut qofshin mbi të- që herët dhe sep ai i ka kushtuar rëndësi të madhe pyetjeve që ia drejtonte Profetit -paqja dhe nderimet e Allahut qofshin mbi të- rreth Kuranit dhe shpjegimit të tij. Pastaj vjen Abdullah bin Abasi për të cilin ka thënë Ibn Mesudi: Ai është përkthyesi (komentuesi) i Kuranit. Pastaj vijnë sahabët e tjerë, çdo sahabij nga i cili është transmetuar se ka komentuar ajet nga Kurani -dhe nuk është kundërshtuar nga sahabët e tjerë në atë koment- e pranojmë atë tefsir me kënaqësi, dorëzim e pranim. Nëse nuk gjejmë koment nga sahabët e kemi detyrë të marrim nga tabiinët të cilët i kushtuan rëndësi marrjes së tefsirit nga sahabët si psh Seid bin Xhubejri, Tavusi, etj të cilët u bënë të njohur për tefsirin që morën nga disa prej sahabëve e në veçanti nga Ibn Abasi.

Për fat të keq gjejmë njerëz të cilët i komentojnë disa ajete thjesht me llogjikë apo sipas medhhebit të cilit ai i përket. Për këto ajete nuk ka ardhur diçka shpjeguese direkt nga Profeti -paqja dhe nderimet e Allahut qofshin mbi të-, atëherë disa njerëz nga këta të mëvonëshmit veçohen duke i komentuar këto ajete në përputhje me medhhebin që ata kanë zgjedhur. Kjo është çështje shumë e rrezikshme: të komentohen ajetet për të përkrahur medhhebin e tyre në një kohë që dijetarët e njohur të tefsirit i kanë dhënë një koment tjetër ndryshe nga ai i pasuesve të medhhebit. Mund të përmendim një shembull në lidhje me këtë, fjala e Allahut:

“Lexoni sa tu vijë më lehtë prej tij (Kuranit)” (Muzemil 20), dikush nga medhhebet e ka komentuar këtë ajet se ka për qëllim leximin gjatë namazit, dmth: ajo që është detyrë në çdo namaz është të lexohet nga Kurani një ajet i gjatë ose tre ajete të shkurtra!!

Kështu thonë ata megjithëse është transmetuar në hadithin e saktë se Profeti -paqja dhe nderimet e Allahut qofshin mbi të- ka thënë: “Nuk ka namaz për atë që nuk e lexon Fatihatul Kitabin” (Sahihul Xhami nr: 7389) dhe në hadithin tjetër: “Kush fal namaz duke mos lexuar në të Fatihatul Kitabin ai namaz është i mangët, i mangët, i mangët, jo i plotë” ( Sifetus-Salah fq: 97). Sipas atij medhhebi është hedhur poshtë ajo çfarë tregojnë këto dy hadithe me tefsirin që i bënë ajetit të lartpërmendur, me pretendimin e tyre se në ajet është përmendur leximi në mënyrë të përgjithshme (pra leximi i çdolloj pjese nga Kurani) dhe po sipas medhhebit të tyre nuk lejohet të komentohet Kurani veçse me hadithe që janë muteuatir sepse nuk lejohet të komentohet muteuatiri (Kurani) veçse me muteuatir të ngjashëm.

Kështu pra i refuzuan dy hadithet e mësipërme duke u bazuar në tefsirin që ata i bënë ajetit me llogjikë apo në përputhje me medhhebin e tyre, në një kohë kur që të gjithë ulematë e tefsirit -qofshin ata të hershëm apo të mëvonshëm- kanë bërë të qartë se në ajetin e mësipërm me fjalën: “Lexoni” është për qëllim: Faluni aq sa u vjen më lehtë nga namazi i natës, sepse kjo pjesë e ajetit është përmendur në vazhdim të fjalës së Allahut ku thotë:

“Vërtetë Zoti yt e di se ti qëndron duke u falur natën më pak se dy të tretat e natës ose gjysmën e natës ose një të tretën e saj. Po kështu veprojnë edhe një pjesë e atyre që janë me ty. Allahu e përcakton natën dhe ditën” deri ku thotë: “Lexoni nga Kurani aq sa tu vijë më lehtë” (Muzemil 20), dmth: Falni namaz nate aq sa tu vijë më lehtë për ju, pra ajeti nuk ka të bëjë me faktin se sa e ka detyrë robi të lexojë në namazin e natës.

Allahu ua ka lehtësuar muslimanëve duke ua bërë që të falin namaz nate aq sa u vjen atyre më lehtë dhe nuk e kanë detyrë që të falin aq sa falte i Dërguari i Allahut, që siç e dini falte 11 rekate.

Ky është kuptimi i ajetit dhe kjo është një mënyrë të shprehuri në gjuhën arabe duke përmendur vetëm një pjesë të diçkaje por duke pasur për qëllim atë të gjithën, pra fjala e Allahut: “Lexoni” dmth faluni, në këtë rast është për qëllim namazi në tërësi ndërsa leximi është një pjesë prej tij. U përmend vetëm kjo pjesë e namazit për të vënë në dukje rëndësinë e tij. Kjo është e ngjashme me ajetin tjetër ku Allahu thotë:

“Kryeje namazin të rregullt që nga mesdita e deri në errësirën e natës (drekën, ikindinë, akshamin, jacinë) dhe leximin e Kuranit në agim” (Isra 78).

Kuptimi i ajetit: “Leximin e Kuranit në agim” dmth: namazin e sabahut, pra përmendi vetëm një pjesë të namazit dhe kishte për qëllim të gjithë namazin, kjo është një mënyrë të shprehuri e njohur në gjuhën arabe.

Prandaj pasiqë dijetarët e tefsirit e bënë të qartë kuptimin e ajetit pa pasur kundërshtim mes tyre, nuk lejohet të refuzohen dy hadithet që i përmendëm me pretendimin se janë hadithe ahad dhe se nuk lejohet të komentohet Kurani me hadithe ahad!!

Ky pretendim është i hedhur poshtë sepse së pari: ajeti për të cilin po flasim është komentuar nga ata dijetarë që e njohin shumë mirë gjuhën e Kuranit dhe së dyti: Sepse hadithi i Profetit salallahu alejhi ve selem nuk bie ndesh me Kuranin, përkundrazi e komenton dhe e qartëson atë siç e thamë në fillim të kësaj fjale. E mbi të gjitha: si mund të pretendohet ajo çfarë ata thanë kur ajeti nuk ka fare lidhje me çështjen se çfarë e ka detyrë muslimani të lexojë në namaz, farz qoftë apo nafile?!

Ndërsa dy hadithet që i kemi përmendur më herët janë shprehimisht të qarta se namazi i atij që falet nuk është i saktë nëse nuk e lexon suren Fatiha: “Nuk ka namaz për atë i cili nuk e lexon Fatihatul Kitabin” dhe: “Kush fal namaz duke mos lexuar në të Fatihatul Kitabin ai namaz është i mangët i mangët i mangët jo i plotë“, dmth është i mangët dhe kush del nga namazi duke e lënë të mangët ai nuk është falur, pra namazi i tij është i kotë siç tregohet qartë në hadithin e parë.

Pasiqë na u bë e qartë ky realitet atëherë ne jemi të qetë kur i gjejmë hadiithet të transmetuara nga Profeti salallahu alejhi ve selem në librat e Suneneve së pari, pastaj së dyti ato hadithe që transmetohen me zinxhirë të saktë transmetimi, nuk dyshojmë aspak në to e as nuk hedhim dyshime rreth tyre me atë lloj filozofie që e dëgjojmë të përflitet në kohën e sotme e cila thotë: Nuk i marrim parasysh hadithet ahade veçse nëse kanë të bëjnë me mënyrat e kryerjes së ibadeteve (ahkamet) ndërsa çështjet e akides nuk mund të bazohen në hadithe ahade! Kështu pretendojnë ata. Siç e dimë Pejgamberi -paqja dhe nderimet e Allahut qofshin mbi të- e dergoi Muadhin për të thirrur ehlul kitabin (ithtarët e librave të mëparshëm) në akiden e teuhidit (siç transmeton Buhariu me nr: 1458 dhe Muslimi me nr: 19) pra ai ishte një person i vetëm.

Me kaq besoj se është e mjaftueshme për të bërë të qartë atë që doja të thoja e cila kishte të bënte me: Si duhet ta komentojmë Kuranin Fisnik?

Ue salallahu ue seleme ue bareke ala nebijina Muhamed ue alihi ue sahbihi ue tabiine lehum bi ihsanin ila jeumi din, uel hamdulilahi Rabil alemin.

Shkëputur nga libri: “Si duhet ta komentojmë Kuranin Fisnik“

Autor Muhamed Nasirudin Albani

Kjo broshurë: “Si duhet ta komentojmë Kuranin Fisnik“, e cila në fakt në origjinën e saj është një grup pyetjesh të drejtuara shejhut Muhamed Nasirudin Albani, ku u inçizuan përgjigjet pastaj u hodhën në letër nga kaseta dhe iu paraqitën shejhut për ti rishikuar, i cili i lexoi dhe i bëri ca shtesa me dorën e tij. Shtëpia botuese el Mektebetul Islamijeh në Aman e pa të dobishme që ta botojë ashtuqë të përhapet përfitimi prej saj dhe të shpërndahet dija e shejhut, e të ketë shpërblim prej saj edhe në varrin e tij (Allahu e mëshiroftë).

Përktheu Shuajb Rexha

Me emrin e Allahut, Gjithëmëshirshmit, Mëshiruesit

DISA DOBI NGA SURJA AL-FATIHAH

“1. Me emrin e Allahut, i Gjithëmëshirshmi, Mëshiruesit! 2. Gjithë lavdërimet dhe falënderimet janë për Allahun, Zotin e gjithë botëve.3. I vetmi zotërues i Ditës së Shpërblimit (Ditës së Ringjalljes)”

Këto tri ajete përmbajnë tri çështje:

AJETI I PARË: Përmban dashurinë; sepse Allahu është Begatuesi, dhe begatuesi duhet në bazë të begative që jep. Dashuria ndahet na katër lloje: Dashuria që përmban shirk, e për këtë lloj thotë Allahu: “Dhe ka prej njerëzve të cilët zgjedhin (për adhurim) të tjerë përveç Allahut si shokë të barabartë (me Allahun). Ata i duan këta të adhuruar të tjerë si Allahun, por ata që besojnë, e duan Allahun më shumë. (El-Bekareh 165), deri te fjala e Tij: “Dhe ata nuk do të dalin kurrë prej zjarrit.” (El- Bekareh 167).

Lloji i dytë i dashurisë: Dashuria e të kotës dhe pjesëtarëve të saj dhe urrejtja e të vërtetës dhe pjesëtarëve të saj, dhe kjo është cilësia e munafikëve (hipokritëve).

Lloji i tretë i dashurisë: Dashuria natyrale, që është dashuria e pasurisë dhe fëmijës. Në se nuk pengon bindjen e Allahut dhe nuk ndihmon të ndaluarat e Allahut, ajo është e lejuar.

Lloji i katërt i dashurisë: Dashuria e pjesëtarëve të Teuhidit dhe urrejtja e pjesëtarëve të shirkut (idhujtarëve). Dhe ky është litari më i fortë i besimit dhe gjëja më madhështore e që robi e adhuron Zotin e tij.

AJETI I DYTË : Përmban shpresën.

AJETI I TRETË : Përmban frikën.

“Vetëm ty të adhurojmë”, d.m.th.: Të adhuroi, o Zot me ato që përmenda, me këto të tria: me dashurinë Tënde, me shpresën te Ti dhe me frikën ndaj Teje.

Këto të tria janë shtyllat e adhurimit dhe veprimi i tyre për dikë tjetër përveç Allahut është shirk[1] (d.m.th. kush do dikë tjetër veç Allahut, është mushrik (politeist), kush shpreson dikë tjetër veç Allahut, është mushrik dhe kush i frikësohet dikujt tjetër veç Allahut, është mushrik.)

Dhe me këto të tria është refuzimi ndaj atij që lidhet vetëm pas dashurisë (të cilët janë Sufijtë).

Ose që lidhet vetëm pas shpresës ( që janë murxhiet[2]), ose që lidhet vetëm pas frikës (që janë havarixhët[3] dhe kush ngjason me ta). Kush vepron diçka prej këtyre për dikë tjetër përveç Allahut është mushrik[4].

Në të ka disa dobi : Refuzimi ndaj tre grupeve, ku çdo grup u lidh pas njërës perej tyre. Si ai që e adhuron Allahun vetëm me dashuri.

Gjithashtu ai që e adhuron Allahun vetëm me shpresë si murxhiet.

Po kështu ai që e adhuron Allahun vetëm me frikë si havarixhët.

“Vetëm ty të adhurojmë dhe vetëm te Ti ndihmë kërkojmë” përmban Teuhidin Uluhijeh dhe Teuhidin Rububijeh. “Dhe vetëm te Ti ndihmë kërkojmë” përmban Teuhidin Rububijeh. “Na udhëzo në rrugën e drejtë” përmban refuzimin ndaj bidatçinjve.

Ndërsa dy ajetet e fundit përmbajnë dobi për përmendjen e gjendjeve të njerëzve. Allahu i Lartësuar i quajti tre lloje: të begatuarit, ata ndaj të cilëve është i inatosur dhe të humburit.

Ata ndaj të cilëve është i inatosur, janë ata që kanë dije, po nuk kanë punë.

Të humburit janë ata që kanë adhurim, po nuk kanë dije. Edhe pse shkaku i zbritjes janë çifutët dhe të krishterët, ato përfshijnë cilindo që cilësohet me to.

Ndërsa i treti: ai që cilësohet me dije dhe punë, që janë të begatuarit.

Prej dobive është distancimi nga fuqia dhe forca, sepse është i begatuar (sepse është prej mirësisë së Allahut dhe nuk është forca dhe fuqia jote).

Ajo përmban njohjen e përsosur të Allahut dhe mohimin e të metave nga Allahu i Lartmadhëruar.

Gjithashtu përmban faktin që robi të njohë Zotin e tij dhe të njohë veten e tij.

Se, përderisa ka Zot (Krijues), patjetër që duhet të ketë edhe të nënshtruar (krijesë). Se, përderisa këtu ka mëshirues, patjetër që duhet të ketë edhe të mëshiruar. Se, përderisa këtu ka sundues, patjetër që duhet të ketë edhe të sunduar. Këtu ka rob, patjetër që duhet të jetë një i adhuruar.

Se, përderisa këtu ka udhëzues, patjetër duhet të ketë edhe të udhëzuar. Kur këtu ka begatues, patjetër që duhet edhe i begatuari. Kur këtu është dikush ndaj të cilit janë inatosur, patjetër që ka edhe të inatosur. Përderisa këtu ka të humbur, duhet të ketë edhe atë që e ka humbur.

Pra, kjo Sure përmban Teuhidin Uluhijeh dhe Rububijeh dhe mohimin e të metave nga Allahu i Lartmadhëruar. Po kështu përmban njohjen e adhurimit dhe shtyllave të tij. Dhe Allahu është më i Dijshmi.

Autor Muhamed ibn Abduluehab

Përktheu Bledar Aliu

[2] Murxhiet janë një sekt i devijuar ku bazë të tyre kanë se imani (besimi është vetëm në zemër, dhe se puna e mirë apo e keqe nuk ndikon në imanin e njeriut.(sh.p.)

[3] Havarixhët janë një grup i humbur që kanë si moton e tyre që çdo person që bën gjynah të madh ai ka dalë nga islami, dhe për këtë prijësi i besimtarëve Aliu -Allahu qoftë i kënaqur prej tij- i ka luftuar ata.

[4] Mushrik janë ata persona që i bëjnë shok Allahut në adhurimet e tyre.